چرا دولت ها از ظرفیت های رسانه در مدیریت نظام بازخورد غافل اند؟

شناسه خبر: 178288 سرویس: توسعه ، سیاست ، گوناگون سه شنبه ۴ تير ۱۳۹۸, ۰۸ : ۱۵ : ۰۰
چرا دولت ها از ظرفیت های رسانه در مدیریت نظام بازخورد غافل اند؟
فرض می کنیم در خانه تنها یک آینه داشته باشیم و آن را بگذاریم در حمام بخار گرفته برای دیدن خویش باید مدام بخار را از روی شیشه کنار بزنیم و از همه این ها بدتر، چون حمام مرطوب است پس از مدتی شیشه زنگار می بندد.
۵۵آنلاین :

فرض می کنیم در خانه تنها یک آینه داشته باشیم و آن را بگذاریم در حمام بخار گرفته برای دیدن خویش باید مدام بخار را از روی شیشه کنار بزنیم و از همه این ها بدتر، چون حمام مرطوب است پس از مدتی شیشه زنگار می بندد. همان طور که زنگار بیشتر می شود، آینه غمازی خویش را بیشتر از دست میدهد و ما چهره خویش را در آن نمی بینیم حالا کار اشتباه برخی دولت هاست که آینه رسانه را به اتاق بخار می فرستند و ناگهان چشم باز می کنند و می فهمند چهره خویش و افکار عمومی را نمی توانند را ببیننده این کار برای دولت بسیار خطرناک است؛ چون نمی تواند از بحران ها پیشگیری کند و این تنها منجر به ناکارآمدی آن می شودہ برای همین است که هر اتفاق به ظاهر ساده ای تبدیل به بحران در افکار عمومی میشود. حال پرسش اینجاست که دولت چطور می تواند جلوی این اتفاق را بگیرد؟ رسانه ها باید چگونه عمل کنند که بتوانند عضوی مؤثر در نظام بازخورد باشند؟

اهمیت آزادی بیان

درباره آزادی بیان، انتشار و تفکر آنقدر گفته شد و برخی آن را جدی نگرفتند، که این موضوع از بایسته ای مهم تبدیل به امری بدیهی و حیاتی شد. یعنی دیگر مهم نیست که جزو انگشت شمار کشورهایی هستیم که طبق قانون مطبوعات، برای انتشار روزنامه به مجوز نیاز داریم. روزنامه های کاغذی دیگر شکوه گذشته را ندارند. این در حالی است که قطار تاریخ تطور رسانه روی خط آزادی بیان حرکت می کند. چون آزادی رسانه، استقلال حرف های روزنامه نگاران و تکثرگرایی ضرورت دموکراسی محسوب میشود. این ربطی به عرصه آنلاین یا کاغذی ندارد. البته ما خواستیم اجازه پیش از چاپ را به عرصه آنلاین هم تسری دهیم که نتوانستیم؛ نه اینکه «نخواستیم»، بلکه توانستیم» نگاه ما به رسانه، کاملا ابزاری بوده است؛ یعنی تصور این است که هر کس این چماق را در دست دارد، می تواند بر افکار عمومی حاکم شود. البته رسانه ها از قدیم عرصه اشتراک اطلاعات و دیده بانان قدرت بوده اند و امروز نیز بر فضای عمومی چیره اند؛ چون ما امکان کسب اطلاعات به شکل فردیه فرد نداریم. پس از قدیم یک منبع اطلاعاتی داشته ایم که ارزش ها و هنجارها را منتقل می کردند. جامعه که بزرگتر شده، رسانه های جمعی این نقش را بر عهده گرفته اند. با ظهور اینترنت، رسانه های اجتماعی و شکل ارتباط شبکه ای، شاهد ارتباط از نوع «خودگزین» هستیم. یعنی کاربران به طور همزمان تولیدگر مصرف کننده پیام ها هستند. در این میدان که زمان و مکان روز به روز فشرده تر می شود، ما نه ساکن دهکده جهانی بلکه مقیم کلبه جهانی هستیم. تلفن هوشمند ما جام جهان نمای ماست. سرنوشت شهروندان جهانی با تمام اختلاف ها و افتراق ها کاملا به هم گره خورده است، اما مشکل اینجاست که اضافه بار اطلاعاتی در عمل همه را بی خبر نگه داشته؛ یعنی این قدر اطلاعات داریم، که گویی از همه جا بی خبریم. برای نمونه اگر س ری به آمارهای زنده اینترنت بزنید می بینید که چهار میلیارد و ۲۶۰ میلیون کاربر اینترنت در جهان در هر ثانیه مثلاً ۸۰ هزار ویدئوی یوتیوب را تماشا می کنند یا ۹۲۰ عکس در اینستاگرام به اشتراک می گذارند. این ها حجم بالای اطلاعات به اشتراک گذاشته شده را نشان میدهد. البته حفظ حریم خصوصی در این فضا از جمله چالش های اینترنت محسوب می شود که لزوم آزادی مسئولیت پذیرانه را گوشزد می کند. اینجاست که آزادی بیان می تواند با بهانه های مختلفی خدشه دار شود. اما این همه ماجرا نیست. دولت ها از ابتدای شکل گیری رسانه ها در ایران علاوه بر اینکه برای ضرورت آزادی احترامی قائل نبوده اند (دست کم عمل شان این را نشان میدهد)، بلکه نحوه تعامل با رسانه ها را نیز درست نمی دانند و این هم برخاسته از نگاه قدرت محور (بخوانید چماق گونه) دولت ها به رسانه است

بیگانگی با رسانه

حسن روحانی سال ۸۸ کتابی با عنوان «اندیشه های سیاسی اسلام» به چاپ رساند که در جلد سوم آن (مسائل فرهنگی و اجتماعی) درباره اهمیت رسانه و افکار عمومی می نویسد: «در اغلب کشورها افکار عمومی یک قدرت واقعی است و اهمیت آن بستگی به رشد سیاسی مردم دارد و دولت و مسئولان کشور (حتی در نظام های سیاسی خودکامه و استبدادی) ناچارند به آن توجه کنند.»

روحانی که در آن سال هنوز رئیس جمهوری ایران نشده بود، از دیدگاهی نظری نشان میدهد که از ابتدای شکل گیری حکومت ها چقدر موضوع «افکار عمومی» اهمیت داشته است. این در حالی است که یکی از مهم ترین نقدها به دولت اول او (و حتی پیش از خروج ترامپ از برجام) ضعف ارتباطی تیم رسانه ای روحانی بود. می گفتند دولت کار زیادی می کند و صداوسیما نشان نمی دهد. اما مشکل بزرگتر این بود که به نظر میرسد روحانی همچنان به مقاله افکار عمومی خویش وفادار مانده است؛ چون آنجا هم تأکید می کند مهم ترین رسانه، تلویزیون است.

مشکل دیگر این است که تیم رسانه ای دولت واکنشی عمل می کرد. در واقع به دلایل تاریخی، سیاسی و امنیتی نتوانست زنگار از آینه خویش بردارد، برای همین پس از بروز بحران سعی در مدیریت آن داشت. اینجاست که اهمیت رویکرد روابط عمومی پویا برای یک دولت بیش از پیش نمایان میشود.

روابط عمومی بخشی از ساخت بوروکراسی است که میان مردم و نظام سیاسی می نشیند و انتقادها و نظرها را از مردم به دولت انتقال میدهد و پاسخ های اقناعی دولت را به مردم می رساند و سعی می کند زمینه را برای تفاهمی دوسویه فراهم کند. در واقع کار روابط عمومی ها فقط این نیست که کنفرانس مطبوعاتی برگزار کنند و جواب خبرنگاران را بدهند، بلکه اکنون با مطرح شدن الگوی دوسویه همسنگ» کار روابط عمومی ها این است که منافع مخاطبان و سازمان را به هم نزدیک کنند. ارتباط در اینجا دوسویه است و قرار نیست که ما به عنوان کارگزار روابط عمومی فقط کارمان مثبت نشان دادن عملکرد سازمان باشد.

غافل از اینکه هنوز هم نگاه تبلیغاتچی (بخوانید تلفنچی) بر برخی روابط عمومی های دولتی حاکم است. بررسی محکی و صداقت (۱۳۸۶) نشان میدهد نگاه دولتمردان و مدیران به ماهیت روابط عمومی - طی ۱۲ دوره جشنواره انتخاب برترین روابط عمومی های کشور- بیشتر رویکردی تبلیغی و اطلاع رسان دارد و در مواردی نیز به «الگوی دوسویه ناهمسنگ» گرونیک وهانت نزدیک است؛ یعنی در عین حال که به ارتباط دوسویه تأکید می کند، ولی ابتکار عمل را در دست سازمان نگه میدارد. بازخورد پیامها مهم است و روابط عمومی ها دنبال کسب موافقت مخاطبان هستند.

با این نگاه کهنه به روابط عمومی ها نمی توان انتظار داشت که بتوانیم میدان تفاهم دوسویه را فراهم کنیم. البته باید بدانیم موفقیت یک تیم رسانه ای تا حد زیادی به نوع نگاه مدیر سازمان بستگی دارد. باید پرسید که مدیران دولت چقدر برای روابط عمومی ها جایگاه اطلاع رسانی و پروپاگاندا قائل بودند و چقدر این واحد را واسطه تفاهم دوسویه می دیدند.

بنابراین اگر دولت و سایر بخش های حاکمیت نگاه محدود خویش به رسانه را تغییر ندهند و در عمل به اهمیت افکار عمومی پی نبرند، همچنان روند بروز بحران ها و واکنش های سرسری به آن ادامه خواهد داشت. ماه پیش، دکتر حسن نمکدوست، روزنامه نگار و استاد علوم ارتباطات خطاب به رئیس جمهوری گفت: «میان آزادی بیان، آزادی رسانه ها و آزادی اطلاعات با امنیت ملی کشورها رابطه ای مستقیم وجود دارد. مهم ترین تکیه گاه امنیت ملی، شهروندان آگاه و مطلع هستند و این رسانه های مستقل و آزاد هستند که می توانند به آگاه شدن شهروندان کمک کنند.»

بعید است این نکته را خود روحانی نداند، ولی تا زمانی که ساختارها اصلاح نشود و پارادایم فکری مسئولان همچنان نگاهی چماق گونه به رسانه داشته باشد، به گونه ای که هنوز بر بستن راههای ارتباطی در اینترنت تأکید کند (کاری تقریبا ناممکن و البته عبث!) نمی توان امید داشت که وضعیت از آنچه هست، رو به بهبود برود.

روشهای سنتی در اداره رسانه ها دیگر جواب نمی دهد. کاربران رسانه های اجتماعی اکنون با چند کلمه می توانند فضای افکار عمومی را تغییر دهند. اما وقتی فضا را می بندیم، اعتماد اجتماعی را کاهش می دهیم. در فضای بی اعتمادی هر جعلیاتی، حقیقت جلوه می کند.

امروز نظام بازخورد با بحران تغییر مرجعیت رسانه ای مواجه است. وقتی به رسانه های داخل اعتماد نمی کنیم و اجازه انتشار اطلاعات نمی دهیم، مرجعیت رسانه ای را به خارج از کشور منتقل می کنیم. از آن بدتر اینکه می نشینیم تا بحرانی سر بزند تا واکنش نشان دهیم.

 آینه رسانه را وقتی در سونای بخار بی اعتمادی، فشار و ناآگاهی بگذارید، هم لاغر میشود و هم اینکه زنگار می بندد؛ بنابراین از این رسانه توقع همراهی و کمک نداشته باشیم.


منبع : دنیای اقتصاد
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

تا 11 شب کار کردن رییس جمهور «پُز» دادن دارد؟

در ایران آنقدر دولت بزرگ است و همه امور به دامن دولت گره زده شده که رییس جمهور، برای اداره امور و رسیدن به خرج و برج دولت، وقت کم می‌آورد. رییس جمهور در ایران باید نگران همه چیز و همه کس باشد. واقعا اگر اداره بخش‌های مختلف کشور در ید بخش خصوصی بود، دیگر احتیاج نبود روحانی یا هر رییس جمهوری تا 11 شب یا بیش تر از آن کار کند.

طرح چین برای تصاحب بازار استراتژیک ایران

كل مصرف زعفران در بازارهاي جهاني 400 تن است و علي شريعتي‌مقدم، رئيس كميسيون كشاورزي اتاق ايران خبر مي‌دهد كه چين برنامه‌ دارد ميزان زعفران توليدي خود را تا 100 تن افزايش دهد.

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدئو: اردوغان زمانی نفت می‌دزدید و حالا زمین می‌دزدد

ویدئو: انتخابات کانادا؛ جاستین ترودو دولت اقلیت تشکیل می‌دهد

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر