چرا اقتصاد ایران سرمایه های خارجی را جذب نمی کند؟

شناسه خبر: 197493 سرویس: اقتصادی ، گوناگون شنبه ۱۸ آبان ۱۳۹۸, ۰۳ : ۱۵ : ۰۰
چرا اقتصاد ایران سرمایه های خارجی را جذب نمی کند؟
اقتصاد ایران مانند هر اقتصاد دیگری، برای دستیابی به رشد اقتصادی پایدار نیاز به تعامل متوازن و پایدار با دنیای خارج دارد. تعامل با دنیای خارج وجوه مختلفی دارد که یکی از وجوه مهم آن، سرمایه گذاری خارجی است. اقتصاد ایران، با کاهش ظرفیت های رشد اقتصادی مواجه است و برای ترمیم ظرفیت های رشد، منابع مالی داخلی کفایت نمی کند. بنابراین جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی برای اقتصاد ایران اهمیت مضاعف دارد.
۵۵آنلاین :

اقتصاد ایران مانند هر اقتصاد دیگری، برای دستیابی به رشد اقتصادی پایدار نیاز به تعامل متوازن و پایدار با دنیای خارج دارد. تعامل با دنیای خارج وجوه مختلفی دارد که یکی از وجوه مهم آن، سرمایه گذاری خارجی است. اقتصاد ایران، با کاهش ظرفیت های رشد اقتصادی مواجه است و برای ترمیم ظرفیت های رشد، منابع مالی داخلی کفایت نمی کند. بنابراین جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی برای اقتصاد ایران اهمیت مضاعف دارد.

سرمایه گذاری مستقیم خارجی و جذب منابع مالی، چنانچه توام با انتقال فناوری و مشارکت در تولید با هدف صادرات محصول باشد، زمینه رشد اقتصادی پایدار را فراهم خواهد کرد.

با وجود ضرورت حیاتی جذب سرمایه گذاری خارجی، اقتصاد ایران چه به لحاظ مقدار مطلق سرمایه گذاری خارجی و چه به لحاظ نسبت سرمایه گذاری خارجی به تولید ناخالص داخلی، همواره سهم ناچیزی داشته است.

به عنوان مثال نسبت سرمایه گذاری مستقیم خارجی به تولید ناخالص داخلی در ایران طی یک دهه گذشته حدوداً در محدوده 5/0 تا یک درصد در نوسان بوده است، در حالی که طی یک دهه گذشته بوده است. به طور متوسط در جهان این نسبت بین 5/1 تا پنج درصد در نوسان بوده است.

نسبت سرمایه گذاری مستقیم خارجی به تولید ناخالص داخلی در ایران همواره در مقایسه با کشورهای دارای رشد اقتصادی سریع، بسیار ناچیز بوده است. بیشترین سهم جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی در جهان مربوط به کشورهای چین و آمریکاست و پس از آن، کشورهایی مانند آلمان، هنگ کنگ، برزیل و سنگاپور سهم بالایی در جذب سرمایه دارند. البته این رده بندی در سال های مختلف تغییر کرده است.

خالص ورودی سرمایه گذاری مستقیم خارجی در سال ۲۰۱۸ توسط آمریکا برابر با ۲۵۸ میلیارد دلار، چین ۲۰۳ میلیارد دلار و آلمان برابر با ۱۰۵ میلیارد دلار بوده است. حتی میزان خالص ورودی سرمایه گذاری مستقیم خارجی در کشورهایی مانند مکزیک (۳۷ میلیارد دلار)، اندونزی (۲۰ میلیارد دلار)، ویتنام (۱۶ میلیارد دلار) و ترکیه (۱۳ میلیارد دلار)، بسیار بیش از میزان جذب سرمایه توسط اقتصاد ایران بوده است. این در حالی است که بر اساس همین آمارها، میزان خالص جذب سرمایه گذاری خارجی در ایران طی یک دهه گذشته بین دو تا پنج میلیارد دلار در نوسان بوده است.

پس از برجام، مذاکراتی با طرف های خارجی آغاز شد که امید جذب منابع مالی خارجی را شکل داد. اما تحولات دو سال اخیر، امکان جذب منابع مالی خارجی را با ابهام جدی مواجه کرده است.

سوال مهمی که در اینجا باید به آن پاسخ داد آن است که آیا صرفاً موانع خارجی یا مخالفت های سیاسی داخلی، مانع جذب سرمایه گذاری خارجی است و آیا با رفع تحریم های خارجی، ایران نیز می تواند همانند بسیاری از کشورها، مقصد سرمایه گذاری خارجی باشد؟

در پاسخ لازم است به طیفی از موانع جذب سرمایه گذاری خارجی اشاره شود:

  • موانع خارجی

موانع خارجی عمدتاً شامل تحریم های خارجی علیه ایران، عوامل ژئوپولتیک، روابط سیاسی با سایر کشورها و بی ثباتی تاریخی منطقه خاورمیانه است که هر یک به نوعی بر انگیزه سرمایه گذاری در ایران اثر می گذارد. توجه به آمار انباشت (Stock) خروج سرمایه (FDI Outflow) در جهان می تواند به روشن شدن موضوع کمک کند. تاکنون نزدیک به نیمی از کل سرمایه گذاری خارجی در جهان توسط اتحادیه اروپا در خارج انجام شده است و نیز در صدر کشورهای سرمایه گذار جهان، کشورهایی مانند هلند، آمریکا، آلمان، هنگ کنگ و بریتانیا قرار دارند. نحوه تعامل سیاسی و اقتصادی ایران با کشورهای مبدأ سرمایه در جهان، بر میزان جذب سرمایه گذاری خارجی موثر است و این مساله تحت تاثیر تعاملات سیاسی با سایر کشورها قرار دارد.

  • موانع داخلی

سرمایه گذاری اعم از داخلی و خارجی به ثبات اقتصاد کلان نیاز دارد. اولین مانع، بی ثباتی قیمت ها و تورم مزمن است. ثبات اقتصاد کلان در ایران، در اثر عدم تعادل های ساختاری به ویژه ناترازی بودجه عمومی تهدید می شود. تورم مزمن، به واسطه ایجاد نااطمینانی و فراهم ساختن زمینه دخالت دولت در اقتصاد و اخلال در بازارها، انگیزه هرگونه سرمایه گذاری، از جمله سرمایه گذاری خارجی را کاهش داده است.

مانع دیگر، مساله سرکوب نرخ ارز است. همواره تمامی دولت ها تمایل به استفاده از لنگر نرخ ارز برای کنترل انتظارات تورمی داشته اند. این مساله منجر به سرکوب پیوسته نرخ ارز در اقتصاد شده است. سرکوب نرخ ارز باعث می شود، به واسطه کاهش ارزش ریالی سرمایه های خارجی، انگیزه ورود سرمایه کاهش یابد. علاوه بر آن، سرکوب نرخ ارز، جذابیت سرمایه گذاری خارجی با هدف صادرات را نیز کاهش می دهد. این را نیز باید افزود که سرکوب نرخ ارز، زمینه وقوع شوک های ارزی همانند سال های ۷۱، ۸۱، ۹۱ و ۹۷ را فراهم می کند که آن نیز بر بی ثباتی اقتصاد می افزاید. بنابراین، ناکارایی سیاست های ارزی، همواره مانعی جدی برای جذب سرمایه خارجی است. در مجموع می توان گفت محیط فعلی اقتصاد کلان کشور برای جذب سرمایه گذاری خارجی مناسب نیست.

مانع دیگر در مسیر جذب سرمایه خارجی، محیط نامساعد کسب و کار در اقتصاد ایران است. تمامی شاخص های رایج بین المللی، بیانگر محیط نامساعد سرمایه گذاری است، باید توجه داشت، فارغ از قابلیت اتکا و اعتبار شاخص های بین المللی، این شاخص ها مورد استناد سرمایه گذاران، شرکت های فراملیتی، بانک ها و بیمه های خارجی قرار می گیرند و از این رو بر میزان سرمایه گذاری ها موثر است.

به عنوان مثال، بر اساس شاخص سهولت کسب و کار بانک جهانی (۲۰۲۰)، رتبه ایران بین ۱۹۰ کشور ۱۲۷ است. بر اساس شاخص آزادی اقتصادی ، ایران بین کشورهای جهان رتبه ۱۵۵ را دارد.

مجمع جهانی اقتصاد در گزارش سالانه خود، ریسک های اصلی اقتصاد ایران را به ترتیب تورم غیرقابل مدیریت بحران مالی، تعارضات داخلی، بحران آب، حباب دارایی ها و بیکاری اعلام کرده است که هر یک از این ریسک ها، از نگاه سرمایه گذاران بسیار حائز اهمیت است.

جدای از ارزیابی شاخص های بین المللی، مطالعات داخلی نیز موید محیط نامساعد کسب و کار است. یکی از مهم ترین موانع سرمایه گذاری، عادت دیرینه دولت در اخلال در بازارها و دخالت در قیمت گذاری است. این مساله، هرگونه سرمایه گذاری را با مانع مواجه می کند. بسیاری از حوزه های مزیت دار اقتصاد ایران برای جذب سرمایه گذاری خارجی، از جمله حوزه انرژی یا حمل ونقل، مشمول قیمت گذاری دولتی است.

در این زمینه می توان به سایر موانع سرمایه گذاری از قبیل انحصارات، تغییرات پی درپی سیاست ها، تسلط بخش عمومی بر اقتصاد، ضعف نظام بانکی و مالی کشور، ضعف زیرساخت های اساسی و همچنین منافع برخی گروه های ذی نفع در تداوم شرایط موجود اشاره کرد.

  • جمع بندی

جذب سرمایه گذاری خارجی، نقشی حیاتی در رشد اقتصادی پایدار دارد ولی از طرف دیگر، اقتصاد ایران شرایط لازم برای برونگرایی و بهره گیری از مزیت های آن را ندارد.

نکته مهم، که غفلت از آن می تواند به توصیه های گمراه کننده منجر شود، آن است که بسیاری از چالش ها و مسائل اقتصاد ایران از جمله موانع سرمایه گذاری خارجی، به تنهایی ناشی از فشارهای خارجی نیست. به بیان روشن تر، اگرچه رفع تعارضات خارجی و بهبود تعامل با دنیای خارج بسیار اهمیت دارد، ولی به موازات لازم است اصلاحات گسترده و عمیق در ساختارها و سیاست های اقتصادی داخلی نیز انجام شود

 

 


منبع : تجارت فردا
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

جنگ واقعی چین و آمریکا

کیسینجر: جنگ تجاری آمریکا - چین می‌تواند به جنگی واقعی تبدیل شود

دسترسی به اینترنت در حال برقراری است

شورای امنیت کشور دسترسی دوباره به اینترنت را برای برخی مناطق صادر کرده است.

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدئو : پشت پرده هتاکی یک آخوندنما به ملت ایران

ویدئو : اعترافات زنی که لیدر ایجاد خشونت های بنزینی بود

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر