نتیجه‌ای یافت نشد.

نگاهی به کتاب روزهای انقلاب مری هگلند

شناسه خبر: 168984 سرویس: توسعه ، کتاب و شهر کتاب ، گوناگون جمعه ۲۳ فروردين ۱۳۹۸, ۴۰ : ۱۳ : ۰۰
نگاهی به کتاب روزهای انقلاب مری هگلند
تفسیرها و روایت‌های بسیاری از انقلاب ۵۷ ایران ارائه شده است که بیشتر متکی بر چگونگی شکل‌گیری مخالفت‌ها و خیزش انقلابی، ساختار اقتصادی و سیاسی منتج به انقلاب، تحلیل نیروها و گروه‌های انقلابی و ماهیت مذهبی انقلاب است. در این تحلیل‌ها کمتر می‌توان از نقش‌آفرینی زنان سراغ گرفت.
۵۵آنلاین :

 

 


مریم گنجی:

 مری هگلند در کتاب خود، روزهای انقلاب، به چگونگی مشارکت و حضور اهالی روستایی که در آن سفر پژوهشی خود را می‌گذراند و نیز نقش زنان در موضع‌گیری‌های سیاسی و گرایش به سمت جریان انقلاب می‌پردازد. در ادامه نگاهی به کتاب هگلند خواهیم داشت.

فرصتی تکرارنشدنی
زمانی که هگلند در ژوئن ۱۹۷۸ برای سفر پژوهشی خود درباره سیستم‌های اعتبار کشاورزی در بخش روستایی ایران با هدف روشن کردن فرایندهای تغییر در روابط اجتماعی و سیاسی و اقتصادی به ایران سفر می‌کرد، هیچ‌گاه گمان نمی‌کرد در بحبوحۀ یک انقلاب تمام‌عیار و رژیم‌ساز قرار بگیرد و تجربه‌ای منحصربه‌فرد از شکل‌گیری خیزش‌ها و موج‌های انقلابی در میان روستاییان را شاهد باشد. تجربه‌ای که موضوع اصلی پژوهش او را به محاق برد. هرچند این تجربه به زعم خود او، تجربه‌ای ارزشمند بوده است اما خالی از دشواری و مخاطره نیز نبود. نوع مواجهه‌ی او در دوره بی‌اعتمادی و ناامنی با موضوع پژوهشی از یک‌سو موجب اعتمادسازی شده و از دیگرسو تجربه‌ای خاص از پژوهش میدانی را برای او فراهم ساخت.

در میانه‌ی انقلابی که همان‌قدر که ضدرژیم بود، ماهیتی ضدآمریکایی داشت و در میان مردمانی که هنوز خاطره‌ی مداخله‌جویی‌های آمریکا در جنبش ملی شدن صنعت نفت و سقوط مصدق را فراموش نکرده بودند، صرف شهروند آمریکا بودن برای هگلند مسئله‌ساز بود. به این حال‌وهوا تفکر غالب دست‌های پشت‌پردۀ آمریکا و تلاش‌های پنهانی برای بی‌اثر کردن حرکت مردمی را نیز باید افزود که پژوهشگر آمریکایی را در مظان اتهام جاسوس بودن قرار می‌داد. هگلند در پیشگفتار خود بر کتاب با تفصیلی نسبی از فضای تردیدآمیز و گاه دشمن‌خویانه و تهدیدگر علیه خود سخن می‌گوید.

هرچند به زعم او مادر بودنش و حضور فرزند خردسالش در این سفر، در میان زنان روستا همدلی و پذیرش نیز به بار آورده است. او از تجربه‌ی ناامنی خود و ضرورت گرفتن نامه‌ی تأیید از مراجع و علما سخن می‌گوید و پرهیز برخی از علما از این امر خود نشان‌دهنده‌ی جو غالب است.  این فضای بی‌اعتمادی و ناامنی زمانی که پس از انقلاب، سفارت آمریکا به دست دانشجویان انقلابی تصرف می‌شود و آمریکاییان به گروگان گرفته می‌شوند، تشدید می‌شود تا جایی که او ناگزیر به ترک ایران می‌شود.

طایفه‌کشی موتور فعالیت سیاسی
تز محوری هگلند در این کتاب بر نقش طایفه‌کشی و مناسبات خویشاوندی در مناسبات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و تعیین‌کنندگی آن در گرایش نیروهای مردمی و در اینجا اهالی روستای علی‌آباد- روستای محل استقرار و میدان پژوهشی نویسنده- به انقلاب استوار است. او در زمانی ۱۸ ماهه در سال‌های ۱۹۷۹-۱۹۷۸ با مطالعات میدانی انسان‌شناختی، دگرگونی‌ها، وقایع و اثرات فرهنگی دست‌اولی که ساکنان علی‌آباد را به مشارکت در انقلاب و شورش محلی سوق داد، مورد مطالعه قرار می‌دهد. 

هگلند، گام‌به‌گام شاهد مراحل تغییر قدرت و غلبه‌ی الگوی طایفه‌کشی در جهت‌گیری مناسبات قدرت سیاسی و اقتصادی در روستا بوده و چگونگی انطباق این الگو بر فرایند انقلاب در سطح ملی را مورد بررسی قرار داده است. هگلند با بررسی مبسوطی در مورد کارکرد خویشاوندی و ساختار طایفه‌ای در روستای علی‌آباد، ابزار انتقال و ترویج فرهنگ طایفه‌کشی را گفتن داستان‌هایی از درگیری‌های گذشته، برنامه‌های نمایشی مثل عروسی‌ها، مراسم مذهبی، سنگربندی‌ها، جامعه‌پذیری کودکان، بروز گرایش‌ها در گفت‌وگوهای غیررسمی، تفسیر و نصیحت، بحث دربارۀ سطوح مختلف فعالیت سیاسی و... می‌داند.

علی‌آباد؛ روستایی که به انقلاب پیوست
هگلند در ابتدا تصویری از علی‌آباد، روستایی نسبتاً پررونق در نزدیکی شیراز، تاریخچه اهمیت سیاسی و درگیری‌ها و فعالیت بسیاری از ساکنان علی‌آباد در طول دوران انقلاب به دست می‌دهد و در مورد چرایی اهمیت این روستا توضیح می‌دهد.

با به دست دادن شمه‌ای از مختصات موقعیت جغرافیایی، بافت جمعیتی، ساختار اقتصادی، سیستم کشاورزی، تعاملات اجتماعی، اتحادهای سیاسی به تاریخچه‌ی رقابت‌های سیاسی و دسته‌بندی‌ها در روستا اشاره می‌کند و نخ تسبیح تعاملات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی را در طایفه‌سالاری و خویشاوندی می‌جوید. در ادامه به چگونگی تغییر در ساختار کلان حکومتی، متمرکز شدن قدرت و حمایت حکومت در قالب نیروهای ژاندارم به عنوان حامیان حکومت محلی می‌پردازد و توضیح می‌دهد که چگونه این تحول در سطح کلان، مناسبات قدرت و تعاملات سیاسی و اقتصادی در سطح خردی چون روستا را دچار تحول کرده و به تدریج زمینه‌های انتقال نارضایتی از بی‌عدالتی حکام محلی را به رژیم سیاسی فراهم می‌کند.

در تحلیل تغییر پارادایم، به درگیری‌های منطقه‌ای متأثر از نهضت ملی شدن صنعت نفت و اصلاحات ارضی نیز به عنوان مؤید نظریه خویش می‌پردازد. با متمرکز شدن حکومت مرکزی و تقویت حکمرانان محلی، «مردم فهمیدند که دیگر تغییر موضع حمایتی از رئیس نامحبوب و نارضایت‌بخشِ روستا به یک مدعی دیگر ممکن نبود. روستاییان دیگر نمی‌توانستند سلسله‌مراتب سیاسی محلی را، با حمایت، اندازه و قدرت طایفه و از طریق رقابت بین دارودسته‌های محلی خویشاوندمحور، مجبور کنند به تعادل نزدیک شود. بلکه مردم باید با رؤسای روستا مدارا می‌کردند، رؤسایی که دیگر نمایندگان حکومت مرکزی بودند.» 

با شکوفایی نفتی، توسعه نامتوازن اقتصادی و افول کشاورزی و تحول در ساختار اقتصادی و شغلی، پیوندهای وابستگی مردمان روستا و اربابان و قدرتمندان محلی سست شد. با خارج شدن منافع سیاسی و اقتصادی روستاییان از روستا الگوی طایفه‌کشی افول یافت. «روستا دیگر واحدی با رهبران سیاسی نبود که دسترسی روستاییان به منابع اقتصادی، اجتماعی و تشریفاتی را منحصر به خود می‌کردند. برای مردانی که خارج از روستا کار می‌کردند، رؤسای روستا- سیدیعقوب، رؤسای طایفه‌شان و در کل طایفه‌شان اهمیت اقتصادی نداشتند.» رسانه‌های جمعی، دانش‌آموزان روستایی که به شهرهای همجوار می‌رفتند و مسافران، زمینه‌های دسترسی روستاییان به اخبار انقلابی را فراهم کردند.

مسافران و مهاجران مهم‌ترین واسطه‌های فرهنگی تحول انقلابی بودند. هگلند با بیان روایت‌ها و تجربه‌های روستاییان از اولین مواجهه‌های خشونت‌بار رژیم با مخالفان و در اشاره‌ای مبسوط به وقایعی که روستاییان را به طور شخصی و گسترده درگیر کرد، همچون واقعه سنگ‌اندازی به عزاداران و همکاری با ژاندارم‌ها و نقش کدخدا در این ماجرا و زخمی و کشته شدن فرزندان روستاییان، درگیری‌ها و روابط شخصی و احساسات را عاملی مهم در تغییر موضع روستاییان و تعیین‌کننده جهت‌گیری انقلابی می‌داند. و این وقایع را مصداق بارز ویژگی‌های سنتیِ طایفه‌کشی می‌داند. «سنگ‌اندازی تبدیل به نقطۀ‌عطف جنبش مقاومتی در علی‌آباد شد.

شورش علیه حکومت شاه و نمایندگان محلی‌اش آغاز شده بود.» هگلند معتقد است آنچه روستاییان را با خیزش انقلابی همگام کرد در ابتدا نه شعارها و همخوانی ماهیت مذهبی آن که مناسبات خویشاوندی و الگوی طایفه‌کشی بوده است. «در طول جریان انقلاب ایران، اکثر روستاییان علی‌آباد فقط بعد از اینکه تصمیم به حمایت از نیروهای انقلاب گرفتند به شعارهای شیعه، رتوریک آن، شبیه‌سازی‌های آن و تجمعات و رهبران مذهبی و مناسک آن روی آوردند ...

اکثر روستاییان تنها بعد از اقدامات سنگ‌اندازانۀ حکومت بر ضد کاروان عزاداران و سپس چاقو خوردن کوروش به فعالان انقلابی تبدیل شدند. به جای اینکه ایدئولوژی و نمادهای شیعه محرک فعالیت‌های انقلابی روستاییان باشد، اکثر افراد چهارچوب انقلابی شیعه را بعد از این پذیرفتند که تصمیم گرفتند تا براساس فرهنگ طایفه‌کشی، و بر مبنای تحلیل و انتظاراتی که از جنب‌وجوش‌های سیاسی و رهبران سیاسی داشتند، به طرف نیروهای انقلاب ملحق شوند.»

انقلابی شدن زنان
هگلند که با توجه به جامعه‌ی سنتی روستا بیشترین ارتباط و درگیری را با زنان روستایی برقرار کرده بود، فارغ از اینکه در سراسر کتاب اشاراتی به نقش آنها در موضع‌گیری‌ها و اهمیت‌شان در یارکشی‌های طایفه‌ای می‌کند و آنها را به سبب فعالیت‌های روزمره و حضور درگیرانه در جامعه‌ی روستا، در مناسبات اقتصادی و سیاسی مهم می‌شمارد، اذعان دارد که زندگی محدودتری و به واسطه‌ی عدم اشتغال حضور اجتماعی کم‌رنگ‌تری داشتند.

با وجود فعالیت کمتر در انقلاب، در فعالیت‌ها، موضع‌گیری‌ها و نگرش‌های انقلابی در مورد بی‌عدالتی و ... با مردان مشابهت‌های بسیار داشتند. او در قسمت‌های پایانی کتاب به تظاهرات خودانگیخته زنان در روستا اشاره می‌کند تجربه‌ای که خود نیز همدلانه در آن مشارکت دارد. اما از نظر دور نمی‌دارد که فعالیت زنان در انقلاب هم‌راستا با الگوها و محدودیت‌های سنتی بود.  آنچه کتاب هگلند را از دیگر کتاب‌های این حوزه متفاوت می‌سازد متأثر از چند مؤلفه است؛ یک زن پژوهشگر آمریکایی در ماه‌های منتهی به انقلاب و در میان یک روستا درحالی‌که با توجه به شرایط خاص انقلابی و حساسیت‌های سیاسی و البته بیشترین ارتباط را با زنان جامعه‌ی روستایی برقرار می‌کند.

هرکدام از این مؤلفه‌ها می‌تواند جذابیت این کتاب را افزون کند. اما نویسنده در ارائه‌ی این سویه‌ها و جذابیت‌ها چندان موفق عمل نمی‌کند. هرچند با توجه به عنوان فرعی کتاب، مخاطب انتظار دارد بخش عمده‌ی پژوهش بر نقش زنان و چگونگی تحول و تغییر نقش آنها استوار باشد، اما تنها در بخش انتهایی کتاب به کوتاهی روایتی از این نقش‌آفرینی را شاهد هستیم. هرچند در لابه‌لای روایت‌ها و بحث‌های نظری کتاب اشاراتی به نقش زنان و اهمیت آنان در سیستم طایفه‌سالاری و طایفه‌کشی که تز محوری نویسنده است، می‌بینیم.


منبع : سازندگی
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

استدلال‌هاي واهي براي توسعه‌نيافتگي

واکاوي سه دوره تاريخي که اجازه نداد کمر اقتصاد بشکند

اتحادیه: خرید طلای آب شده از سوی مردم غیر مجاز نیست

به واحدهای صنفی اعلام شده تا از خرید و فروش طلای آب شده و شمش طلا با افراد عادی که فعالیت صنفی در حوزه طلا ندارند پرهیز شود.

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدیو: روستایی که محو شده!

روستایی که محو شده! روستای "چم حسین" تنگ تیر که تا پیش از سیل در شهرستان چگنی قرار داشت، در حال حاضر وجود خارجی ندارد و با آب یکسان شده است.

ویدیو: مکالمه تلفنی یک کودک ۶ ساله اصفهانی با اورژانس و درخواست کمک برای نجات مادرش

مکالمه تلفنی یک کودک ۶ ساله اصفهانی با اورژانس و درخواست کمک برای نجات مادرش به جز تلخی دلهره و تنهایی یک کودک و زبان شیرین و شیوا و هوش بالای او ؛ ضرورت آموزش کودکان عنصر کلیدی در این ویدیوست.

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر