جشنواره ای که به بلوغ نرسیده!؟

شناسه خبر: 159649 سرویس: توسعه ، سیاست ، فرهنگ و هنر ، گوناگون جمعه ۱۲ بهمن ۱۳۹۷, ۵۸ : ۱۳ : ۰۰
جشنواره ای که به بلوغ نرسیده!؟
در ایران و جشنواره فجر همواره افراد مختلف ‌آمده و تجربه کسب می کنند و می روند،در این شرایط وقتی مدیریت واحدی با سیاستگذاری مشخص وجود نداشته باشد، عموماً قوانین با توجه به سلیقه افراد تغییر می کند که بسیار آسیب‌زا است.
۵۵آنلاین :

 

 

سید محمد حسین کاظمی

 

دانشجوی علوم سیاسی

 

جشنواره فیلم فجر، جایگزینی برای جشنواره بین‌المللی فیلم تهران بود که تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، با حمایت  فرح پهلوی در ایران برگزار می‌شد و در آن فیلم‌های برگزیده سینمای ایران در کنار آثار سینمای بین‌المللی به رقابت می‌پرداختند.بعد از انقلاب، این جشنواره تعطیل شد و بعد از ۴ سال جشنواره فیلم فجر، هم‌زمان با روزهای دهه فجر جایگزین آن شد.نخستین دوره جشنواره فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن سال ۱۳۶۱ به دبیری حسین وخشوری برگزار شد.

جشنواره فجر تا سال ۱۳۷۴ فقط به تولیدات سالانه سینمای ایران می‌پرداخت.از سال ۱۳۷۴ جشنواره به صورت بین‌المللی برگزار می‌شود و علاوه بر سینمای ایران، در بخش بین‌الملل به بررسی فیلم‌هایی از سینمای جهان می‌پردازد.در بخش‌های رقابتی این جشنواره،شرکت کنندگان برای کسب جایزهٔ مخصوص که «سیمرغ بلورین» نام دارد با هم رقابت می‌کنند.دیپلم افتخار و لوح زرین از دیگر جوایز این جشنواره می‌باشند.طی سالیان اخیر مسابقه‌های سینمای مستند، فیلم کوتاه و مسابقه مواد تبلیغاتی و اطلاع‌رسانی نیز به بخش‌های سینمای ایران اضافه شده است.در ابتدای جشنواره آیین بزرگداشت یک هنرمند برگزار می‌شود و در انتها هم جوایز ویژه و مردمی به فیلم انتخاب شده با رای مردم داده می‌شود.در سال ۱۳۹۳ بخش بین‌الملل جشنواره جدا شد.

تاکنون سی و شش دوره از جشنواره فیلم فجر برگزار شده است و سی و هفتمین دوره جشنواره فیلم فجر در بهمن ماه سال 1397توسط بنیاد سینمایی فارابی و زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در حال برگزاری است. 

در بخش جوایز از دوره پنجم به برندگان «لوح زرین» اهدا شد و عنوان «سیمرغ» از هفتمین دوره جشنواره به صورت جدی مطرح گردید که تا امروز ادامه داشته است. در حال حاضر «دیپلم افتخار» دیگر جایزه جشنواره فیلم فجر است.

اما با همه ی این تفاسیر جشنواره ی فیلم فجر خودش در حدی به تکامل و کیفیت نرسیده است که بخواهیم این بار در مقام مخاطب ما او را بعنوان برنده سیمرغ بلورین صدا زده و به او جایزه بدهیم،چون انتقادهایی به نحوه برگزاری و استانداردهای این جشنواره وجود دارد که در ادامه به آن می پردازیم.

1-چرا جشنواره فجر به دنبال فیلم هایی می باشد که تا به حال اکران نشده اند؟

2-چرا داوری در جشنواره فجر سلیقه ای و خارج از خطوط استاندارد است؟

3-چرا مدیریت های جشنواره فجر مقطعی است و این حجم از تغییرات در جشنواره رخ می دهد؟

فروش افتتاحیه عنوانی است که در سینمای آمریکا بسیار رایج است و مورد توجه منتقدان و تحلیلگران فروش قرار می‌گیرد و به فروش سه روز آخر هفته و یا هفته اول هر فیلم اطلاق می‌شود. از آن‌جایی که در سینمای آمریکا (برخلاف سینمای ایران) اولین نمایش فیلم‌ها نه در جشنواره‌ها و مراسم اسکار بلکه در سینماها و برای مردم صورت می‌گیرد، فروش افتتاحیه یکی از پارامتر‌های مهم و تعیین‌کننده فروش نهایی و اقبال عمومی تماشاگران به آن فیلم است. در سینمای ایران فروش افتتاحیه همیشه معنا ندارد چراکه اکثر فیلم‌ها در جشنواره نمایش داده می‌شوند و نقد و نظرهایی که دربا‌ره‌شان مطرح می‌شود توسط تماشاگران عمومی مورد توجه قرار می‌گیرد و به‌طورکلی بر نظرشان درباره فیلم تاثیر می‌گذارد. برای برخی فیلم‌ها به خواست تهیه‌کننده یا فیلمساز و یا زمان اکران و نرسیدن به جشنواره فجر شرایطی پیش می‌آید که فیلم‌ها برای اولین بار مورد رصد و نظر تماشاگران عادی سینما به‌عنوان صاحبان اصلی سینما قرار می‌گیرد. این‌جاست که فروش افتتاحیه، معیاری برای جذابیت و کنجکاو برانگیز بودن فیلم برای تماشاگران و یا پیش‌بینی پرفروش شدن فیلم در جریان اکران عمومی قرار می‌گیرد.اما در ایران فروش افتتاحیه به نفع جشنواره فجر می باشد تا ارتقای سطح کیفی سینما و باعث می‌شود کیفیت جشنواره فدای کمیت آن شود.

یکی از حاشیه هایی که هر دوره در جشنواره فیلم فجر تکرار می شود، جنجال ها و انتقادات ناشی از اعلام نامزدها و برندگان سیمرغ ها است به طوری که در هر دوره از جشنواره فیلم فجر به خصوص در سال های اخیر عده ای از فیلمسازان شرکت کننده در جشنواره نسبت به عدم نامزدی یا دریافت جایزه معترض شده اند و تضارب نظرات بین کارشناسان درباره به حق بودن یا نبودن انتخاب برندگان شکل می گیرد،شاید همه معتقد باشند که کار داوری و انتخاب برگزیدگان جشنواره،به ویژه در دوره های اخیر، هیچ متر ومعیار دقیق و مشخصی نداشته است و باری به هر جهت به نظر می رسد.وقتی یک جشنواره که لقب مهمترین رویداد سینمایی کشور را بر خود دارد اما ملاک و معیاری در داوری آن دیده نمی شود و ارزیابی آثار بر اساس سلیقه داوران انجام می گیرد،یکی از نشانه های وجود مشکل و بیماری در ساختار جشنواره فیلم فجر است.سرگردانی در شیوه انتخاب برندگان را باید یکی از نتایج بی هویت بودن جشنواره فیلم فجر دانست. ایجاد چارچوبی مشخص برای قضاوت داوران و برقراری ملاک هایی خاص می تواند پایان بخش حرف وحدیث ها و قهرها و بغض ها در پایان جشنواره فیلم فجرباشد.احتمالا داوران جشنواره اعلام می کنند که متر و معیار آن ها برای ارزیابی، امتیازات فرمی و ساختاری آثار است که این معیار، بسیار انتزاعی و سلیقه ای است یعنی داوران جشنواره، بی تفاوت به محتوا و مفهوم فیلم ها، صرفا با تکیه بر جنبه های تکنیکی و فنی، برترین ها را معرفی می کنند؛ این رویکرد باعث شده تا قابلیت جریان سازی این جشنواره گرفته شود.گاهی نیز فیلم ها و افرادی شایسته سیمرغ و یا نامزدی این عنوان می شوند که اتفاقا از نظر تکنیکی وهنری نیز چندان مهم نیستند.به طور کلی نادیده گرفته شدن محتوای آثار و محدود ساختن داوری به سلیقه شخصی داوران باعث شده که جشنواره فیلم فجر نتواند راهنمای خوبی برای انتخاب بهترین فیلم ها به جامعه باشد.این درحالی است که اغلب جشنواره های استاندارد وجریان ساز در جهان، شاخصه ها و معیارهایی مشخص برای اعطای جوایز دارند که این ملاک ها نیز اغلب برآمده از اهداف و خط قرمزهای ایدئولوژیک آن جشنواره هاست.در نتیجه کمتر پیش می آیدکه به انتخاب ها و جوایز آن ها نیز اعتراضی صورت گیرد.برای مثال، برگزیده شدن فیلم های همجنس گرایانه در جشنواره کن،یک امر طبیعی و قابل انتظار است، چون همه می دانند یکی از معیارهای جشنواره کن،توجه به این موضوع است. یا هیچ کس انتظار ندارد که یک فیلم در قالب دفاع مقدس،در این گونه جشنواره ها جایزه بگیرد، چون یکی از خطوط قرمز آن ها بایکوت این نوع فیلم هاست.درباره جشنواره فیلم فجر هم بهترین راهکار،تلفیق شاخصه های تکنیکی و محتوایی در امر داوری است. با توجه به اینکه این رویداد، عنوان زیبای فجر را دارد و به عنوان یکی از جشن های بزرگداشت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی برگزار می شود، توقع بی جایی نیست که کار داوری نیز مطابق با عنوان و مناسبت جشنواره فجر باشد.یعنی می توان این را قانون جشنواره قرار داد که فیلم هایی نامتجانس با گفتمان انقلاب، از گردونه داوری خارج شوند و برترین آثار به لحاظ کیفیت و ساختار و با مضمون متناسب با شاخص ها و ارزش های نظام،انتخاب شوند. به این ترتیب، تولیدکننده های آثار سینمایی بیش از پیش تشویق می شوند که در آثارخود اعتلای محتوایی را با کیفیت ساختاری درهم آمیزند.

با یک بررسی ساده و اجمالی از برگزاری نخسستین دوره این رویداد می‌توان دریافت که از سیمرغ‌های جشنواره گرفته تا دبیر، جوایز، محل برگزاری، تعداد فیلم‌های بخش مسابقه و... همواره و در ادوار مختلف دستخوش تغییر شده است.شاید در دوره‌های نخستین و حتی دهه اول برگزاری جشنواره فیلم فجر تغییرات و اصلاح قوانین آن برای رسیدن به یک بلوغ ضروری به نظر می رسد اما به واقع چرا پس از گذشت بیش از 30 سال از یک رویداد هنری همچنان قوانین و مقررات جشنواره در حال تغییر و تحول است.بررسی تاریخچه جشنواره فیلم فجر نشان می دهد که از دوره سوم و سال 63 تا دوره دوازدهم یعنی سال 73 یعنی 13 سال به طور مداوم سیدمحمد بهشتی دبیر این رویداد فرهنگی و هنری بود. اما پس از وی و تا کنون جشنواره 11 دبیر به خود دیده که به طور میانگین هر دو سال و نیم یک دبیر انتخاب شده است.اما گذشته از دبیر که شاید تغییر آن کمی طبیعی به نظر برسد هیچ بخشی از جشنواره از گزند تغییر در امان نبوده است به این ترتیب که در دوره سوم بخش فیلم‌های اول به جشنواره اضافه شد، دوره چهارم بخش حرفه‌ای از بخش آماتور جدا شد و بخش کودکان و نوجوانان نیز به جشنواره آمد در دوره هشتم جشنواره کودکان و نوجوانان و فیلم‌های کوتاه و مستند از جشنواره جدا و به جشنواره‌ای مستقل تبدیل شدند.در دوره شانزدهم برپایی بزرگداشت سینماگران ایرانی در جشنواره شکل گرفت و بخش بین‌المللی به صورت رقابتی به جشنواره آمد.اما به نظر می‌رسد مهمترین و بیشترین تغییرات به سال 82 و دوره بیست و یکم باز می‌گردد که سیمرغ مکمل نقش دوم زن و مرد هم حذف و دو جایزه با عنوان دستاورد هنری جایگزین سیمرغ فیلمبرداری،چهره‌پردازی،صدابرداری، صداگذاری و تدوین شد.دوره بیست و چهارم نیز سیمرغ فیلمنامه اقتباسی اضافه شد و سینماهای مردمی وسعت پیدا کرد.در همین چند سال اخیر نیز سیل تغییرات ادامه دار بود تا اینکه دوره سی و سوم بخش بین‌الملل به زمان و جشنواره دیگری منتقل شد و شکل و نام تندیس نگاه نو و مستند نیز تغییر کرد در همین دوره بخش هنر و تجربه به جشنواره اضافه شد تا تغییر همچنان مهمترین ویژگی جشنواره فیلم فجر به حساب آید.

شاید مهمترین علت اعمال تغییرات متعدد در برگزاری جشنواره فیلم فجر، ناراضی بودن طیف های مختلف از نحوه برگزاری است که باعث می شود برای راضی کردن این افراد،سیاستگذاران جشنواره همواره این رویداد را با قوانین مختلف تغییر دهند.جشنواره فیلم فجر در مقایسه با رویداد های فرهنگی مانند خود در خارج از کشور یک تفاوت عمده دارد و آن هم اینکه معمولا در رویدادهای خارجی سیاستگذار و رئیس جشنواره طی سال های متمادی به عنوان مدیر ثابت حضور دارد.در ایران و جشنواره فجر همواره افراد مختلف ‌آمده و تجربه کسب می کنند و می روند،در این شرایط وقتی مدیریت واحدی با سیاستگذاری مشخص وجود نداشته باشد، عموماً قوانین با توجه به سلیقه افراد تغییر می کند که بسیار آسیب‌زا است. جشنواره از هدف اصلی خود به نوعی خارج شده و آن همانا هدایت سینمای ایران به سمت سینمای ملی است.داوری در جشنواره ها نیز بر اساس سیاستگذاری‌های یک رویداد فرهنگی شکل می‌گیرد و اینطور نیست که هر فردی با سلیقه شخصی نظر بدهد، در فستیوال های خارجی، فیلمی هر قدر هم قوی تولید شده باشد اگر با سیاست های آن رویداد هماهنگ نباشد در جشنواره پذیرفته نخواهد شد.جشنواره فیلم فجر نیاز به باز تعریف دارد و تغییرات مداوم، مانع از بلوغ جشنواره فیلم فجر شده است.

 


منبع : 55 آنلاین
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

در تار و پود جبه ایرانی

نعمت الله فاضلی، جامعه‌شناس: لباس عامل فقر و نابرابری و خشونت و تضاد شده است

رتبه تهران در لیگ ابرشهرها

چهار قابلیت پایتخت با ۱۲ کلان‌شهر مشابه در جهان مقایسه شد

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدئو: استرالیا در آتش؛ شعله‌های سرکش همچنان زبانه می‌کشد

ویدئو؛ نطق پروانه سلحشوری: به‌جز اقلیتی برخوردار بقیه مردم را رها کرده‌ایم

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر