تغییرات اقلیمی و مدیریت بحران در ایران

شناسه خبر: 175274 سرویس: NGO ، توسعه ، اجتماعی ، گوناگون پنجشنبه ۹ خرداد ۱۳۹۸, ۰۶ : ۱۹ : ۰۰
تغییرات اقلیمی و مدیریت بحران در ایران
مهدي زارع.استاد پژوهشگاه بين‌المللي زلزله‌شناسي و مهندسي زلزله عضو وابسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران
۵۵آنلاین :

 

 

سه دوره بارندگي شديد پي‌درپي، موجب طغيان ۱۴۰ رودخانه کشور شد و از 12 حوزه آبخيز رودهاي ايران، سيلاب‌هاي گوناگون در هفت حوزه مشاهده شد؛ (درياي کاسپين، خليج‌فارس-درياي عمان، درياچه اروميه، اردستان-يزد-کرمان، صحراي قره‌قروم، هامون و درياچه نمک). در اثر اين طغيان‌ها ۷۸ نفر از هم‌وطنان ما (تا شامگاه ۲۴ ارديبهشت ۹۸) کشته شده و بيش از دو هزار شهر و روستاي ايران آسيب ديده است. حدود ۲.۵ ميليون نفر به‌طور مستقيم از سيلاب‌هاي مختلف آسيب ديده‌اند. استان‌هاي با بيشينه خسارت‌ها به‌ترتيب لرستان، خوزستان و گلستان بوده‌اند. ميزان خسارت وارده از سوي دولت در 24 فروردين‌ماه، 35 هزار ميليارد تومان اعلام شد، ولي تا پايان ارديبهشت‌ماه 98، برآوردها از خسارت، حدود ۶.۷ ميليارد دلار (صد هزار ميليارد تومان) به کشور خبر مي‌دهد که دولت حدود ۲.۶ ميليارد دلار (حدود ۴۰ هزار ميليارد تومان) را به صورت پرداخت خسارت‌هاي مستقيم و وام و تسهيلات، تا پايان سال ۹۸ برنامه‌ريزي کرده تا جبران کند. 1.5 ميليارد دلار (حدود 23 هزار ميليارد تومان) از اين خسارت‌ها مربوط به خسارت‌هاي وارده به بخش کشاورزي کشور است. ۱.۵ ميليارد دلار (حدود ۲۳ هزار ميليارد تومان) از اين خسارت‌ها مربوط به خسارت‌هاي وارده به بخش کشاورزي کشور است. حوادث اقليمي اخير شامل رخداد حداقل هزارو 500 زمين‌لغزش در ابعاد مختلف  نيز موجب شد  البته اين جنبه از حوادث رخ‌داده کمتر مورد توجه قرار گرفت و مردمي هم که در روستاهايي در معرض لغزش ساکن بودند، از توجه رسانه‌اي و مردمي نيز دورتر بوده و از اين نظر مظلوم‌تر بوده‌اند.

هم‌‌اكنون حدود ‪۹۵ سد بزرگ در ايران وجود دارد. ميزان ظرفيت ذخيره‌سازي سدهاي احداث‌شده در ايران، 1.5 برابر موجودي آب رودخانه‌هاي كشور است. روز 29 ارديبهشت 98 رئيس گروه بهره‌برداري از سدهاي کشور در وزارت نيرو گفت: «40.9 ميليارد مترمکعب آب در مخزن سدهاي کشور ذخيره‌ شده و تعداد سدهايي که بيش از 90 درصد پرشدگي دارند، 91 سد و تعداد سدهايي که کمتر از 40 درصد پرشدگي دارند، 26 سد است. ميزان ورودي به سدها از ابتداي سال آبي ۹۸-۹۷ (اول مهرماه) تا ۲۴ ارديبهشت ۹۸ معادل ۷۱.۶ ميليارد مترمکعب بوده که نسبت به مدت مشابه ۲۷۷ درصد افزايش داشته است. بعضي برنامه‌ها در وزارت نيرو براي احداث سد و براي اضافه‌کردن حجم ظرفيت مخازن به بيش از 120 ميليارد مترمکعب وجود دارد. از شواهد تغييرات اقليمي به‌هم‌ريختن الگوي اقليمي و بارندگي با ريتم متفاوت و رخدادهاي حدي (فرين‌ها) است. با چنين حوادثي مي‌توان انتظار داشت تا دوره‌هاي شديدتر و طولاني‌تر خشک‌سالي و همچنين بارندگي‌هاي شديد در فاصله‌هاي زماني و بازگشت‌هاي سريع‌تر در آينده نيز در کشور ما رخ دهد. در سيلاب ۱۲ و ۱۳ فروردين ۹۸ پلدختر، سيلاب در ارتفاع حدود سه تا چهار متر فراتر از تراز قرارگيري پل، از رودخانه کرخه عبور کرد. در سيلاب خوزستان که از حدود هشتم فروردين با بالاآمدن آب پشت سدها و از ۱۳ فروردين با آب‌گرفتگي وسيع دشت سيلابي رودخانه‌هاي کرخه، دز، کارون و در نهايت رودخانه جراحي به وقوع پيوست، منطقه وسيعي را در ناحيه دشت آزادگان، هويزه، تلاب هورالعظيم، رود کارون، جاده اهواز–آبادن و اهواز–بندر امام (در مجاورت تالاب شادگان) دچار آب‌گيري کرد به نحوي که در دهه سوم فروردين، عملا دشت‌هاي سيلابي رودهاي کارون، کرخه و در  شمال اهواز به هم پيوسته بود. توجه شود  دو دشتي که بيشترين ميزان آب‌گرفتگي از آنها گزارش شد (جلگه خوزستان و جلگه گرگان) در دهه اخير از نواحي مهم خشک‌سالي در ايران بوده‌اند. يکي از عوارض خشک‌سالي ايجاد لايه خاک نفوذناپذير متراکم در سطح زمين است که موجب مي‌شود  نفوذپذيري منطقه در مقابل بارش‌ها کاهش يابد و درصد بالایی از آب به صورت رواناب جاري شود.
با پيش‌بيني سيل می‌توان ‌‌ساخت منازل مسکوني در حریم رودخانه (مانند آنچه در سوادکوه رخ داده است) را ممنوع کرد و از تبديل مسيل رودخانه به تفريگاه دائمي (مانند آنچه در رودخانه کن و کرج اتفاق افتاده و مي‌افتد) جلوگیری کرد. علاوه بر این می‌توان با استفاده از سامانه‌هاي هشدار پيش‌هنگام -‌با بهره‌گيري از دانش هواشناسي- به مردم هشدار داد تا از محل خطر (مسيل رودخانه) فرار کنند. اين کار هم‌اکنون در بسياري از کشورها مانند ايالات متحده، ژاپن و نيوزيلند، حتي با استفاده از بلندگو در ساعاتي که احتمال مي‌رود سيلي در پيش باشد، انجام مي‌شود. در صورتي که به اندازه وقت داشته باشند، مردم حتي مي‌توانند دارایي‌هايي را که در معرض سيل قرار دارند، از محل دور کنند. پس از وقوع سيل و برای جلوگيري از مشکلات ناشي از وقوع سيل، شناخت مناطق سيل‌خيز بسيار مهم است. مشخص‌کردن اين نقاط، موجب ممانعت از ساخت خانه‌هاي مسکوني و توسعه واحدهاي صنعتي در اين نقاط مي‌شود. ارزيابي‌هاي ميداني نشان مي‌دهد  به ساختمان‌هاي ساخته‌شده در حريم رودخانه در بيشتر جاهاي کشور مجوز داده شده و بابت اين مجوز وجهي از سازندگان دريافت شده است. براي مديريت بحران نياز به فعاليت و وجود تيم مديريت بحران داريم که از افراد همدل و هم‌نظر و با قدرت تعامل بالا با هم و زير نظر يک فرمانده واحد کار کنند. اين تيم (که نگارنده به‌اختصار يک واژه ترکيبي به صورت «تيمران» براي آن پيشنهاد کرده است)، بايد بتواند بحران را تشخيص داده و  به‌موقع اعلام کند. مرحله بعد «برنامه‌ريزي راهبردي» است. باید چشم‌اندازي براي تيم در اين برنامه راهبردي  تعريف شود و تيم براي رسيدن به آن چشم‌انداز داراي مأموريت مشخصي شود. تيمران اين کار را بر پايه برنامه عملياتي مشخصي انجام مي‌دهد. اينها مربوط به قبل از وقوع حادثه است و هنگامي که براي سوانح محتمل در هر منطقه برنامه راهبردي نوشته شده و آماده است، بعد از رخداد بايد پاسخ علمي و حساب‌شده به بحران نشان دهيم. اين پاسخ که شامل مجموعه‌اي از کارهاست، از طريق تيمران هدايت شده و به صورت هماهنگ انجام مي‌شود. در تيمران از يک فرمانداري واحد دستور مي‌گيريم که وظيفه‌اش هدايت و کنترل تيمران است. ضمنا اعضاي تيم به يک زبان و بر پايه يک ذهنيت مشترک و شبيه به هم صحبت مي‌کنند؛ اتفاقي که در کشور ما در فروردين 98 رخ نداد. آخرين مرحله مهم مديريت بحران، به‌روزرساني اطلاعات و يادگيري درس‌هاي حادثه  حين عمليات و همچنين بازسازماندهي مداوم تيم مديريت بحران و برنامه راهبردي و برنامه عملياتي بر اساس اطلاعات دريافتي است.
پديده تغيير اقليم مانند هر پديده طبيعي حاوي عدم قطعيت است. از نظر کمبود اطلاعات علمي پايش‌شده، مي‌توان انتظار داشت تا سال‌هاي پيش‌ِرو عدم قطعيت قابل ملاحظه‌اي در برآوردهاي مربوط به تغييرات اقليمي موجب مشکل‌شدن و غيردقيق‌بودن پيش‌بيني‌هاي وضع اقليم در کوتاه‌مدت و ميان‌مدت شود. اين موضوع چالش بزرگ آينده است. به اين منظور نيروي بزرگ علمي کشور بايد  روي کم‌کردن ميزان عدم قطعيت‌ها در برآوردهاي اقليمي متمرکز شود.
 


منبع : شرق
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

تا 11 شب کار کردن رییس جمهور «پُز» دادن دارد؟

در ایران آنقدر دولت بزرگ است و همه امور به دامن دولت گره زده شده که رییس جمهور، برای اداره امور و رسیدن به خرج و برج دولت، وقت کم می‌آورد. رییس جمهور در ایران باید نگران همه چیز و همه کس باشد. واقعا اگر اداره بخش‌های مختلف کشور در ید بخش خصوصی بود، دیگر احتیاج نبود روحانی یا هر رییس جمهوری تا 11 شب یا بیش تر از آن کار کند.

طرح چین برای تصاحب بازار استراتژیک ایران

كل مصرف زعفران در بازارهاي جهاني 400 تن است و علي شريعتي‌مقدم، رئيس كميسيون كشاورزي اتاق ايران خبر مي‌دهد كه چين برنامه‌ دارد ميزان زعفران توليدي خود را تا 100 تن افزايش دهد.

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدئو: اردوغان زمانی نفت می‌دزدید و حالا زمین می‌دزدد

ویدئو: انتخابات کانادا؛ جاستین ترودو دولت اقلیت تشکیل می‌دهد

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر