نتیجه‌ای یافت نشد.

کتاب «متغیر پنهان در سرمایه‌گذاری» از منظر ارتباطی و روش شناختی قابل نقد است

شناسه خبر: 85514 سرویس: کتاب و شهر کتاب چهارشنبه ۲۴ شهريور ۱۳۹۵, ۲۷ : ۱۴ : ۰۰
کتاب «متغیر پنهان در سرمایه‌گذاری» از منظر ارتباطی و روش شناختی قابل نقد است
کوتاه مدتی است که از انتشار کتاب «متغیر پنهان در سرمایه‌گذاری» می‌گذرد. این کتاب بخشی از پایان‌نامه «ابراهیم علیزاده» است که پژوهش او در دانشکده علوم ارتباطات علامه طباطبایی خوش درخشید.
۵۵آنلاین :

55 آنلاین:

کوتاه مدتی است که از انتشار کتاب «متغیر پنهان در سرمایه‌گذاری» می‌گذرد. این کتاب بخشی از پایان‌نامه «ابراهیم علیزاده» است که پژوهش او در دانشکده علوم ارتباطات علامه طباطبایی خوش درخشید. همان موقع هم استاد داور از علیزاده خواست که بخش گفت‌وگوها را در قالبی مستقل منتشر کند و اکنون نویسنده چنین کرده است و به نظر می‌رسد تاکنون از آن استقبال خوبی هم شده باشد.

حرف کتاب چیست؟

در این کتاب، نویسنده طی یک پیمایش و مصاحبه عمقی به دنبال یافتن جایگاه رسانه در عرصه سرمایه‌گذاری است. پژوهشگر ابتدا بین 193 نفر از اعضای هیات نمایندگان دوره هفتم اتاق بازرگانی ایران، پرسشنامه‌ای پخش کرده تا چهار فرضیه اصلی‌اش را آزمون کند. در این پیمایش کنش‌های رسانه‌ای این افراد پرسیده شده و دو فرضیه اول نویسنده اثبات می‌شود: «1- سرمایه ‌گذارانی که از رسانه بیشتر استفاده می‌کنند، میل بیشتری به سرمایه گذاری اقتصادی دارند و 2- سرمایه گذارانی که از عملکرد رسانه‌ها رضایت بیشتری دارند، میل بیشتری به توسعه سرمایه گذاری اقتصادی دارند.» دو فرضیه دیگر رد می‌شود: «3- سرمایه گذارانی که درک بیشتری از کارکردهای رسانه‌ها دارند، میل بیشتری به توسعه سرمایه گذاری اقتصادی دارند و 4- سرمایه گذارانی که مشارکت بیشتری با رسانه‌ها دارند، میل بیشتری به توسعه سرمایه گذاری اقتصادی دارند.»

پژوهش به همین پیمایش محدود نمی‌شود و نویسنده پرسش‌های خود را از 13 اقتصاددان و فعال اقتصادی دیگر می‌پرسد. این بار اما شکل کار مصاحبه عمقی است. مهم‌ترین پیام مصاحبه‌ها از خود کتاب را در جدول همراه می‌آورم.

تاثیر رسانه چقدر است؟

پیش از اینکه به یافته‌های پژوهش بپردازم، کوتاه درباره این پرسش بنیادین می‌نویسم. آیا رسانه‌ها تاثیر دارند؟ حتما دارند. ولی شاید پژوهشگران سراسر تاریخ ارتباطات و رسانه مشغول پاسخ به همین پرسش بودند که میزانش چقدر است؟ ما هنوز نمی‌دانیم که رسانه‌ها چقدر روی افکار عمومی یا رفتارها و کنش‌های فردی و جمعی ما موثرند. اوایل ظهور رسانه‌ها فکر می‌کردیم دروغ هرچه بزرگتر باشد باورش راحت‌تر است. این دوره متاثر از جریان نظریه «سوزن تزریقی» است که به رسانه‌ها قدرت مطلق می‌داد. پس از انتخابات میانه دهه 40 در امریکا «نظریه جریان دو مرحله‌ای ارتباطات» مطرح شد که مدعی بود این روابط میان فردی است که اهمیت دارد و نه پیام‌های رسانه؛ پس رسانه‌ها بی‌قدرت‌اند. پس از ظهور تلویزیون و پژوهش‌های گرینر در حوزه «نظریه کاشت» و همچنین نوئل نئومان درباره نظریه «مارپیچ سکوت» با جریان «رسانه‌های قدرتمند» مواجه‌ایم. در واقع رسانه‌ها نه بی قدرت مطلق‌اند و نه قدرتمند لامنازع. خود نویسنده نیز در کتاب حاضر از نظریه‌های استحکام، یادگیری اجتماعی، وابستگی و استفاده و رضامندی کمک می‌گیرد تا بگوید رسانه‌ها تاثیر گذارند، ولی همانطور که گفتم هیچ کدام از این نظریه‌ها نمی‌گویند که میزان تاثیرگذاری چقدر است. از طرف دیگر، عوامل غیررسانه‌ای نیز در کنش‌های افراد بسیار موثرند.

نمی‌خواهیم بگویم رسانه‌ها در ساختارهای سرمایه گذاری تاثیرگذار نیستند. مثلا 23 آوریل 2013 عده‌ای هکر برای 60 دقیقه توئیتر خبرگزاری آسوشیتدپرس را در دست گرفتند و خبر منتشر کردند که در کاخ سفید انفجاری رخ داده و اوباما هم زخمی شده است. همین خبر AP کافی بود تا بازار سهام وال استریت به هم بریزد و فهرست 500 سهام در بازار بورس نیویورک (S&P500) ضرری 13 میلیارد دلاری را تجربه کند.

میانه قرن 19، آژانس خبری بین‌المللی خبرگزاری هاواس از پاریس (1835)، کمپانی رویتر تلگرام از لندن (1851) که به رویترز شهرت یافت و کانتیننتال تلگراف کمپین از برلین (1849) از سوی بانکداران بزرگ تاسیس شده بودند و کار اصلی‌شان برای مدتی زیاد، جمع‌آوری اطلاعات مالی برای آن‌ها بود.

در واقع رسانه‌ها با ظهور خود واسطه اطلاع‌یابی سرمایه‌ گذاران از اتفاق‌های جهان شدند. چون اکنون میدان سرمایه گذاری نه یک شهر یا منطقه، بلکه عرصه‌ای به وسعت جهان است و سرمایه گذاران نمی‌توانستند بی‌واسطه از اخبار و اطلاعات مالی آگاه باشند. بنابراین رسانه‌ها مهم‌ترین ابزار اطلاعاتی آنان شدند.

نقد کتاب

چون جای برای نوشتن کم دارم به نقاط قوت کتاب نمی‌پردازم ولی باید بگویم که این اثر از منظر روش شناختی و ارتباطی نقاط مبهمی دارد که به آن اشاره می‌کنم:

دو فرضیه ابتدایی نویسنده اثبات شده: «1- سرمایه‌گذارانی که از رسانه بیشتر استفاده می‌کنند، میل بیشتری به سرمایه گذاری اقتصادی دارند و 2- سرمایه گذارانی که از عملکرد رسانه‌ها رضایت بیشتری دارند، میلی بیشتر به توسعه سرمایه گذاری اقتصادی دارند.»

در واقع پژوهشگر در فرضیه‌های خود سعی کرده همبستگی را بسنجد. غافل از اینکه همبستگی را به این شکل سنجیدن ممکن است نناخواسته ما را دچار اشتباهی روش شناسانه کند؛ همبستگی دو متغیر در جامعه‌ای که بر اساس متغیرهای مورد بررسی ناهمگن است بیشتر از همبستگی همان متغیرها در جامعه‌ای است که برحسب آن متغیرها همگن است. مثال: در یک دانشکده بین قد و موفقیت در بازی بسکتبال همبستگی مثبت و بالایی وجود دارد، ولی در تیم بسکتبال کشوری دیگر چنین نیست. زیرا اعضای تیم بسکتبال همه بلندقد هستند. در گروهی که میزان تجانس یا همگنی خیلی زیاد باشد همبستگی بین متغیرها کمتر از همبستگی همان متغیرها در جامعه‌ای است که در آن تجانس با همگنی کمتر است (دلاور، 163:1383).

در واقع ما با جامعه‌ای مواجه‌ایم که در ویژگی سرمایه گذار بودن و استفاده از رسانه مشترک‌اند. مگر در دنیای امروز کسی هست که آغشته به رسانه نباشد؟ شاید بهتر بود پژوهشگر می‌گشت پی سرمایه گذارانی که به رسانه‌ها توجهی ندارند. (نمی‌دانم بافتنی بود یا نه) آن وقت در مقایسه بین این دو گروه، می‌توانستیم بگوییم رسانه متغیری موثر است. فرضیه دوم هم در همین دام افتاده است. در تفسیر همبستگی باید دنبال متغیرهایی بود که ممکن است موجب همبستگی بین متغیرهای مورد مطالعه شده باشند. در کتاب متوجه نمی‌شویم که چرا مصرف رادیو پایین است و بقیه رسانه‌ها بالا، ولی باز هم با همان ویژگی مشترک مواجه‌ایم و این پرسش اساسی‌تر که آیا مصرف رسانه‌ای باعث سرمایه‌ گذاری می‌شود؟ اگر این طور است، چرا در فرضیه چهارم می‌بینیم سرمایه گذاران گفته‌اند که اطلاعات دریافتی از رسانه‌ها درباره فضای کلی اقتصاد منطبق نیست؟ از سوی دیگر ما هنوز نمی‌دانیم که سرمایه‌داران اطلاعات اصلی و حیاتی خود را از کجا می‌آورند. رسانه‌ها؟ اگر رسانه‌ها چنین قدرتی داشتند، در عرصه‌های شفاف‌تر و سرراست‌تری مثل تحریم خودرو داخلی یا خرید کالای ایرانی موثر عمل می‌کردند. پس چرا چنین نیست؟

نکته‌ای که نویسنده عزیز کتاب و هم بسیاری از مسئولان، در مواجهه با رسانه‌ها از آن غافل‌اند این است که رسانه‌ها ترکش آخر تیر جریان‌سازی‌هاست. چهارمولفه در شکل‌گیری یک رفتار نقش اساسی ایفا می‌کنند. اول «آگاهی» است. سرمایه گذار ما اطلاعاتش را از کجا می‌آورد؟ اخبار رسانه‌ای یا اطلاعات غیررسمی و شبه رانتی؟

دوم «برآورد یا ارزیابی» است. چرا باید در ایران سرمایه گذاری کنم؟ روی چه چیزی ارزیابی کنم؟ فرض کنید ما مدام در رسانه‌ها از فواید سرمایه گذاری در فلان منطقه بگوییم. فقط کافی است ارزیابی من سرمایه‌ گذار (به درست یا غلط) این باشد که این منطقه امن نیست. برآورد سرمایه گذار تا زمانی که مثبت نباشد دست به جیبش نمی‌برد.

مولفه سوم «ربط» است. به منی که کارم سرمایه ‌گذاری خارج از کشور است، چه ربطی دارد که در ایران سرمایه‌ گذاری کنم؟ من سرمایه‌ گذار عرصه پوشاکم ولی رسانه‌ها می‌گویند میدان گردشگری هم پرسود است، خب این چه ربطی به من دارد؟

مولفه چهارم «تمایز» است. اگر این بار سرمایه گذاری کنم فرقش با دفعه‌های پیشین چیست؟ سازمان مربوطه چه تسهیلاتی را فراهم می‌کند؟ صرف اینکه رسانه‌ها می‌گویند «این روزها همه در فلان موضوع سرمایه گذاری می‌کنند شما چطور؟» آیا به حرفش گوش می‌دهیم؟ این‌ها را بهتر بود نویسنده کتاب از سرمایه گذاران می‌پرسید.

گفت‌وگوهای خواندنی، اما ...

علیزاده روزنامه‌نگار و نویسنده بسیار خوبی است. برای همین هم من کتابش را یک نفس خواندم. بس که خوب می‌داند چطور ساده و سرراست بنویسد، حتی در میدان سخت و خشک اقتصادی. ما 13 مصاحبه شیرین و پر اط اطلاعات از استادان اقتصاد و فعالان این حوزه می‌خوانیم، ولی در عمل این افراد با تمام سواد و حرف‌های بسیار درستی که می زنند، به طور طبیعی در کلیات بحث باقی می‌مانند. گاهش حتی این بزرگواران اظهارنظرهایی می‌کنند که با روح امروزین علوم ارتباطات و مطالعات رسانه بیگانه است. مثل اینکه رسانه‌ها باید «عینا» اتفاق‌های اقتصادی را منعکس کنند. نه در ایران و نه هیچ جای دنیا چنین کاری ممکن نیست. چون رسانه‌ها همیشه وابستگی شدید به نهادهای قدرت سیاسی و اقتصادی داشته‌اند. دوره عینیت گرایی هم اوایل دهه 30 میلادی در عرصه رسانه به پایان رسید.

نویسنده راهی را شروع کرده که سنگ بنای دیگر پژوهش‌ها در این عرصه است و این چیز کمی نیست. پژ.هش‌های بعدی نباید در محدوده بحث‌های آکادمیک و کلی باقی بمانند. اتفاقا یکی از اشکالات کتاب عنوان جذاب آن است. پژوهش‌های بعدی باید جایگاه متغیر رسانه را مشخص کنند و نه آنکه از «پنهان بودن» آن بنویسند.

فرض اولیه حقیر این است که در ایران و عرصه سرمایه گذاری رسانه متغیری کاذب است. تازه در موقعیتی آرمانی و غیرقابل دسترس از منظر روش شناسی رسانه فقط می‌توانست متغیر واسطه‌ای باشد، ولی برای تاکید روی دردها و فشارهای بی‌امانی که به رسانه‌ها می‌آید، دوست دارم نامش را به جای پنهان بگذارم «نامستقل».

 

منبع: تجارت فردا 

اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

در ورزشگاههای فوتبال چه خبر است؟

نفرت پراکنی قومیتی و شعارهایی با محوریت تفرقه افکنانه روز به روز در ورزشگاههای ایران در حال پر رنگ تر شدن است و کسی هم به این بحران و تهدید جدی واکنش خاصی نشان نمی دهد.

توازن منطقه اى،توسعه روستايى و توانمند سازى اقشار آسيب پذير چگونه انجام ميشود؟

با توجه به گذشت بیش از پنجاه سال از عمر برنامه‌ریزی در ایران و علی‌رغم تجربه‌ای نسبتاً طولانی در این دوران، نگاه بخشی بر نظام برنامه‌ریزی ایران غالب بوده‌است تا جایی که کشور ایران دچار عدم تعادل‌های منطقه‌ای بالایی در جغرافیای خود به ویژه در میان بخش شهری و روستایی بوده‌است.

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدیو: روستایی که محو شده!

روستایی که محو شده! روستای "چم حسین" تنگ تیر که تا پیش از سیل در شهرستان چگنی قرار داشت، در حال حاضر وجود خارجی ندارد و با آب یکسان شده است.

ویدیو: مکالمه تلفنی یک کودک ۶ ساله اصفهانی با اورژانس و درخواست کمک برای نجات مادرش

مکالمه تلفنی یک کودک ۶ ساله اصفهانی با اورژانس و درخواست کمک برای نجات مادرش به جز تلخی دلهره و تنهایی یک کودک و زبان شیرین و شیوا و هوش بالای او ؛ ضرورت آموزش کودکان عنصر کلیدی در این ویدیوست.

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر