نتیجه‌ای یافت نشد.

چرا دچار پدیده بی دولتی شده ایم؟

شناسه خبر: 158797 سرویس: توسعه ، اقتصادی ، گوناگون شنبه ۶ بهمن ۱۳۹۷, ۲۹ : ۱۳ : ۰۰
چرا دچار پدیده بی دولتی شده ایم؟
هفته نامه تجارت فردا در پرونده ویژه شماره 302 خود به طور مفصل به این موضوع چالش برانگیز و مهم پرداخته که آیا ایران دچار پدیده بی دولتی شده است؟
۵۵آنلاین :

هفته­نامه تجارت فردا در پرونده ویژه شماره 302 خود به طور مفصل به این موضوع چالش­برانگیز و مهم پرداخته که آیا ایران دچار پدیده بی­دولتی شده است؟ به طور خاص، اقتصاددانان و کارشناسان مشارکت­کننده در این پرونده جملگی در مورد این انگاره توافق نظر دارند که در حال حاضر دولت در ایران، نه­تنها در مفهوم government بلکه حتی در معنای فراخ­تر state، قادر به انجام ماموریت­های خود نیست. ناکارآمدی دولت (در مفهوم government) در ایران در ارائه خدمات عمومی و پیگیری رفاه اجتماعی به عنوان دو وظیفه بنیادین دولت در هر اقتصادی، رویداد جدیدی نیست. در واقع، ناکارآیی دولت در عرضه کالا و خدمات، سرمایه­گذاری و نیز در بنگاه­داری ذاتی آن بوده و به درجات مختلف در همه کشورها وجود دارد و اصولاً بر همین اساس است که اقتصاددانان از دولت حداقلی در اقتصاد دفاع می­کنند. اما از هر منظری که بنگریم، تواتر بالای رخدادهای ناخوشایند و دلخراش مانند در آتش سوختن دانش­آموزان، واژگونی اتوبوس دانشجویان و نظایر آن، اشتباهات مکرر در سیاست­گذاری ارزی، تعلل در اصلاح نظام بانکی، عدم اجماع در مورد لوایح چهارگانه FATF و نظایر آن نشان­دهنده سطحی از آشفتگی در حکمرانی است که گویی اداره جامعه از اراده دولت خارج شده است. در این میان، دولت به جای آنکه در مقام سیاستگذار بر مقابله با چالش­های اقتصادی و اجتماعی تمرکز کند، بیش از پیش در نقش تنظیم­کننده قیمت کالاها، تقسیم­کننده بسته­های حمایتی و ... فرو رفته است.

به رغم این مشاهدات دلسردکننده، سخن گفتن از پدیده بی­دولتی، آن هم دولت در مفهوم state، به موضوع عمیق­تری اشاره دارد. در واقع باید پرسید که چه عامل یا عواملی موجب شده است به رغم گذشت بیش از یکصد سال از ورود مدرنیته به ایران، دست­اندرکاران و دلسوزان کشور همچنان ناگزیر از سخن گفتن در مورد بی­دولتی باشند؟ چرا بدین جا رسیده­ایم؟

· دولت جایگزین «تعادل بد»

جان نش، با معرفی مفهوم تعادل در نظریه بازی­ها چارچوبی را برای فهم چرایی قرار گرفتن در «تعادل­های بد» یعنی تعادل­هایی که در آن­ها «همه با هم می­بازیم»، فراهم آورد که قابل تعمیم به بسیاری از پدیده­های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است. مجموعه­ای از رفتار بازیکنان در یک بازی، تعادل خواهد بود چنانچه هیچ یک از بازیکنان با فرض آنکه سایرین رفتار تعادلی دارند، انگیزه تخطی نداشته باشد. صحبت از تعادل در اینجا به معنای مجموعه رفتاری است که در تکرار بازی در بلندمدت مشاهده می­شود. آنچه در این تعریف چرایی وجود «تعادل­های بد» را توضیح می­دهد مشروط  شدن بهینه­سازی هر بازیکن با فرض رفتار تعادلی سایر بازیکنان است که نمونه کلاسیک آن را می­توان در بازی معمای زندانی مشاهده کرد. یک مثال ملموس و روزمره از «تعادل­های بد»، شیوه رانندگی در ایران است. همه ما روزانه نظاره­گر آن هستیم که چگونه عدم رعایت مقررات راهنمایی و رانندگی موجب می­شود تا جملگی دیرتر به مقصد برسیم. ادامه این شیوه رانندگی به رغم زیان عمومی آن از این امر ناشی می­شود که هر فرد چگونگی رانندگی خود را به فرض رانندگی نادرست سایرین مشروط می­کند. چه امری می­تواند «تعادل بد» رانندگی در کشور ما را تغییر دهد؟ پاسخ، تغییر قاعده بازی است. نگارنده بارها شاهد بوده است که گرچه رانندگان در تونل نیایش به ندرت از قواعد راهنمایی و رانندگی تخطی می­کنند اما همین رانندگان با خروج از تونل و ورود به بزرگراه نیایش به ناگهان تغییر رفتار می­دهند. این در واقع همان نکته­ای است که در ادبیات انتخاب عمومی وجود دولت را توجیه می­کند: تغییر «تعادل بد» با تغییر قاعده بازی. در این چارچوب، بی­دولتی عبارت است از عدم حاکمیت قواعد بر بازی آحاد جامعه.

· پدیده بی­دولتی در ایران

اجازه دهید موضوع بی­دولتی را از پایین­ترین سطح آن یعنی دولت در مفهوم government و شیوه اداره مالی جامعه یعنی بودجه آغاز کنیم. پیشتر حسام­الدین آشنا، مشاور رئیس جمهوری، در مراسم روز دانشجو از «پادار شدن» ردیف­های بودجه و «گروگان­گیری کل بودجه کشور» با هدف مشخص کردن تکلیف ردیف­های بودجه خاص سخن گفته بود. آنچه مشاور رئیس جمهوری بدان اشاره می­کند، در حقیقت «تعادل بد» بیشینه­سازی رانت توسط بازیگران مختلف و تخصیص بودجه بر اساس روابط قدرت و توانایی چانه­زنی است. در این چارچوب، بی­دولتی یعنی عدم حاکمیت قاعده بر بازی تخصیص بودجه. قاعده­ای که فراتر از روابط قدرت، منابع محدود دولت را به اولویت­های اقتصادی- اجتماعی جامعه تخصیص دهد. ناگفته آشکار است که چنانچه از سلب اعتماد عمومی در نتیجه این شیوه تخصیص منابع نیز بگذریم، به دلیل محدودیت شدید منبع درآمدی دولت ادامه چنین شیوه­ای حتی در کوتاه­مدت امکان­پذیر نخواهد بود.

عدم حاکمیت قواعد بر بازی را می­توان به دولت در مفهوم state تعمیم داد. شکل­گیری موسسات مالی غیر مجاز و عدم برخورد با آن­ها، تنش­های بین­المللی و عدم توانایی دولت در مدیریت روابط خارجی، مساله لوایح چهارگانه FATF و حتی امور جزئی­تری نظیر عدم توانایی دولت در تضمین مجوز اکران یک فیلم یا برگزاری یک کنسرت را می­توان به عنوان «تعادل­های بد» در نظر گرفت. در واقع، همه موارد فوق و نظایرآن­ها منعکس­کننده منافع و نگرش­های متضاد در سطح حاکمیت هستند. اما باید توجه داشت که این تضاد منافع و دیدگاه­ها در همه کشورها وجود دارد و کشور ما از این منظر تافته­ای جدابافته از سایر کشورها نیست. بیش از سه هفته است که دولت آمریکا به دلیل تضاد دیدگاه نمایندگان دموکرات کنگره با رئیس جمهوری آمریکا در تعطیلی به سر می­برد اما هیچ کس از بی­دولتی در آمریکا سخن نمی­گوید. دلیل این امر را باید در حاکمیت قواعد بر بازی میان سیاستمداران در آمریکا جست­وجو کرد.نه رئیس جمهوری آمریکا از این امکان برخوردار است که بدون موافقت کنگره به ساخت دیواری که به شدت بر آن تاکید کرده است، اقدام کند- مگر با اعلام شرایط اضطراری- و نه نمایندگان کنگره در صورت تصویب بودجه این دیوار قادر خواهند بود از ساخت آن جلوگیری کنند. وجود تضاد منافع و دیدگاه­ها در مورد تخصیص بودجه، شیوه مواجهه با ابرچالش­های اقتصادی، چگونگی مدیریت روابط بین­المللی و امور جزئی­تری نظیر کنسرت یا سینما، با هر انگیزه­ای که باشد، امری غیرمعمول نیست. نکته اصلی آن است که در یک جامعه، دست­اندای به منابع ملی و تشکیل موسسات مالی غیر مجاز، لغو یک کنسرت یا پایین کشیده شدن یک فیلم از روی پرده به رغم برخورداری از مجوزهای قانونی و مانند آن­ها امکان­پذیر باشد. این همان موضوعی است که بی­دولتی در مفهوم state بر آن تاکید دارد. باید توجه داشت که این نبود قواعد در سطح دولت می­تواند با تضعیف بنیان انواع دیگر قواعد در جامعه همانند قواعد اخلاقی، مخاطرات اجتماعی جدی را در پی داشته باشد.

· چرایی پدیده بی­دولتی در ایران

در یک نگاه اولیه می­توان فهرستی از دلایل را تحت عنوان چرایی پدیده بی­دولتی در ایران ذکر کرد. اما مانایی یک «تعادل بد» و وخیم­تر شدن آن در طی زمان نشان­دهنده آن است که دست کم یک عامل بنیادین برای توضیح آن وجود دارد. از نگاه نگارنده عامل بنیادین بروز پدیده بی­دولتی در ایران، نه در چگونگی تخصیص بودجه در قوانین سنواتی، نه در شیوه نگرش به روابط بین­المللی و نظایر آن­ها، بلکه در لایه­ای عمیق­تر در شیوه تقسیم قدرت در قانون اساسی به عنوان قاعده بازی مادر نهفته است. در واقع، زمانی که از بی­دولتی سخن می­گوییم معنای آن عدم حاکمیت قواعد بازی کارا در زمینه­های مختلف به رغم وجود یک ساختار گسترده بوروکراتیک با نام دولت است. این قواعد در زیرین­ترین لایه خود منعکس­کننده قاعده ازی مادر یعنی قانون اساسی هستند. حوادث سال­ها ابتدای انقلاب، درگیری کشور با جنگ تحمیلی و سازندگی پس از آن و در نهایت، برخورداری از موهبت منابع نفت و گاز این امکان را فراهم آورده بود تا در میان­مدت به رغم نبود قاعده بازی مادر کارا، کشور اداره شود. آنچه امروز شاهد آن هستیم، آشکار شدن یکباره همه ناکارایی­های انباشته شده در طی زمان با یک شوک بیرونی است.


منبع : ایسنا
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

شیر خام  و لبنیات در چرخه معیوبِ

افزایش قیمت -کاهش سرانه مصرف و کاهش سرانه مصرف- افزایش قیمت

نمی‌گوییم چقدر حقوق می‌گیریم

ده درخواست برای انتشار اطلاعات دستمزد مدیران 10 دستگاه گوناگون کشور بی‌پاسخ ماند

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدیو: دفتر مرکزی کارخانه فولادسازی بتلهم پنسیلوانیا تخریب شد

دفتر مرکزی کارخانه فولادسازی بتلهم پنسیلوانیا تخریب شد برج 16 هزار تنی «مارتین»، به قدمت 47 سال چند سالی خالی از سکنه شده بود. برج 21 طبقه علی رغم جوان بودن برج، در دفتر آثار ملی آمریکا به ثبت رسیده بود.

ویدیو: لحظه انفجار در تعمیرگاه با ۳ کشته

لحظه انفجار در تعمیرگاه با ۳ کشته انفجار تاکسی سمند از مکانیکی در حادثه امروز در بزرگراه اشرفی اصفهانی تهران/ ۳ نفر که دو مکانیک و ۱ راننده خودرو بودند فوت کردند.

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر