چرا آب در قلب اقتصاد توسعه جای دارد؟

شناسه خبر: 125582 دوشنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۶, ۳۴ : ۱۶ : ۰۰
چرا آب در قلب اقتصاد توسعه جای دارد؟
پرونده ویژه شماره 256 «تجارت فردا» که به بررسی تنش آبی در ایران و پیامدهای گوناگون آن از جمله در عرصه اقتصادی اختصاص داشت، در راستای هشدارهایی است که طی سال های اخیر هم در رسانه ها و هم از زبان شماری از مسوولان دستگاه اجرایی به گونه های مختلف تکرار شده است.
۵۵آنلاین :

پرونده ویژه شماره 256 «تجارت فردا» که به بررسی تنش آبی در ایران و پیامدهای گوناگون آن از جمله در عرصه اقتصادی اختصاص داشت، در راستای هشدارهایی است که طی سال­های اخیر هم در رسانه­ها و هم از زبان شماری از مسوولان دستگاه اجرایی به گونه­های مختلف تکرار شده است. با توجه به ابعاد مخاطراتی که این «قاتل اهلی» برای آینده ایرانیان به وجود آورده، تکرار هشدارها نه فقط طبیعی که ضرورتی حیاتی است. در عوض آنچه شگفت­انگیز و حتی تکان­دهنده به نظر می­رسد، نبود تلاش محسوس برای مقابله باب خطر فزاینده­ای است که حتی آینده تمدن ایرانی را تهدید می­کند چنین پیداست که هشداردهندگان در بیابان فریاد می­کشند.

در همان شماره «تجارت فردا»، به شماری از جلوه­های گوناگون خطر و چشم­اندازهای شوم آن اشاره شده است: با بهره­برداری از 97 درصد آب­های سطحی، تمام رودخانه­های کشور عملاً خشک شده­اند؛ در صورت تداوم وضعیت کنونی، 70 درصد ایرانیان مجبور خواهند شد فلات ایران را ترک کنند؛ بعضی از شهرهای ایران، بر پایه استانداردهای جهانی در زمینه آب، به شهر مرده بدل شده­اند؛ 12 استان از 31 استان کشور در 50 سال آینده تمام سفره­های آب زیرزمینی­شان را از دست خواهند داد...

می­توان این هشدارها را به چالش کشید و هشداردهندگان را به «سیاه­نمایی» و «پرووکاسیون» (تحریک یا برانگیزی) متهم کرد. تردید درباره پیامدهای فاجعه ­آمیز بی­آبی در ایران نه نامشروع است و نه شرم­آور. هم­اکنون در جهان هستند دانشمندان برجسته­ای که نسبت دادن خطر گرمایش زمین به فعالیت­های انسانی را قبول ندارند و تلاش­ها و سرمایه­های هنگفتی را که در راه کاهش دی­اکسید کربن به کار گرفته می­شود، بیهوده ارزیابی می­کنند.

با توجه به بی­عملی شگفت­آوری که در عرصه مقابله با پدیده کم­آبی در ایران دیده می­شود، می­توان به این نتیجه رسید که احتمالاً بخش بزرگی از مراکز تصمیم­گیری در کشور باور ندارند که این پدیده بتواند چنین فاجعه­آمیز باشد. شک کردن ملازم پژوهش­های عملی است. تردید درباره ابعاد مخاطرات ناشی از وضعیت آب در کشور نیز البته اشکالی ندارد به شرط آنکه مسوولان این تردید و دلایل آن را به روشنی بیان کنند. در این صورت چاره کار آسان است: می­توان یک نشست علمی را با همکاری سازمان­های بین­المللی و با شرکت شاخص­ترین کارشناسان داخلی و خارجی مسائل آب در ایران برگزار کرد و از آن­ها نظر خواست.

اگر این گردهمایی علمی بر هشدارهای امروزی درباره ابعاد پدیده بی­آبی در ایران و چشم­اندازهای آن مهر تایید زد، چاره­ای نخواهد بود جز بسیج همه ایرانیان برای مقابله با خطری که امنیت و حتی بقای آن­ها را تهدید می­کند. عیسی کلانتری وزیر اسبق کشاورزی و رئیس کنونی سازمان محیط زیست بارها هشدار داده است که با توجه به زوال منابع آبی و به ویژه سفره­های آبی زیرزمینی ایران، اگر وضعیت اصلاح نشود، ایران «کشور ارواح می­شود». کلماتی این چنین، اگر از دهان رئیس مهم­ترین نهاد متولی محیط زیست کشور بیرون آید، لابد حرف مفت نیست. اگر ایشان در ارزیابی­ها و پیش­بینی­هایش به اغراق روی آورده است، باید با توجه به وضعیت سیاهی که برای حیاتی­ترین ماده مورد نیاز کشور ترسیم می­کند، حساب پس بدهد. ولی اگر درست می­گوید، نتیجه این خواهد بود که آب به عنوان مساله شماره یک باید در صدر اولویت­های کشور قرار گیرد و بخش عمده جهت­گیری­های اقتصادی و سیاسی و اجتماعی و فرهنگی کشور در عرصه­های داخلی و بین­المللی، باید بر پایه همین اولویت بازتعریف شوند.

نویسنده این یادداشت کارشناس عرصه آب نیست ولی با توجه به آنچه از نوشته­ها و گفته­های کارشناسان داخلی و خارجی این مسائل آموخته، به این نتیجه رسیده که ایرانیان در این عرصه با یکی از بزرگ­ترین چالش­ها در تاریخ طولانی و پر فراز و نشیب خود روبه­رو شده­اند. طی چند دهه گذشته چندین نسل از مردم ایران با وسوسه نفت روزگار گذراندند و سیاست و معیشت خود را به جادوی «طلای سیاه» واگذار کردند. امروز اما مردمان این کشور کهنسال با شگفتی درمی­یابند که سرنوشت آن­ها بیش از آنکه در گرو «طلای سیاه» باشد، با «طلای آبی» گره خورده است. کمبود رو به افزایش آب که می­بایست دست کم از حدود نیم قرن پیش به عنوان یک مساله بدیهی در صدر دل­نگرانی­های ملی ایرانیان قرار می­گرفت، تازه امروز به عنوان «کشف» یک تراژدی بزرگ ملی در سطح جامعه مدنی ایران پراکنده می­شود. طی این همه سال ایرانیان بارها و بارها به سود هزار و یک هدف بسیج شدند جز برای گرانبهاترین ماده­ای که سرچشمه زندگی آن­ها بود. امروز آن­ها با وحشت و حسرت می­بینند که رودخانه­ها و دریاچه­هایشان ناپدید می­شوند و حجم آب­های زیرزمینی­شان به گونه­ای خطرناک رو به سراشیب دارد.

رابطه آب با توسعه اقتصادی در قلب اقتصاد توسعه جای دارد و سرمایه­گذاری در عرصه آب یکی از مهم­ترین عوامل زاینده فرصت­های شغلی برای خارج کردن انسان­ها از گرداب فقر است. بر پایه آمار سازمان ملل متحد، بیش از یک میلیارد و 400 میلیون شغل، معادل 42 درصد جمعیت فعال جهان، وابستگی شدیدی به آب دارند. این مشاغل عمدتاً در کشاورزی، پرورش ماهی، بهره­برداری از معادن، تولید انرژی و شماری از صنایع تبدیلی از جمله صنایع غذایی، دارویی و نساجی متمرکزند. حدود یک میلیارد و 200 میلیون شغل دیگر معادل 36 درصد جمعیت فعال جهان، وابستگی کمتری به آب دارند ولی به هر حال این­ها نیز در فعالیت­هایی متمرکزند که انجام آن­ها نیازمند آب است از جمله بخش ساختمان، توریسم، حمل و نقل، صنایع چوب و کاغذ و پلاستیک و فلزات و ... به بیان دیگر 78 درصد مشاغل در جهان کم و بیش به آب وابسته­اند.

اقتصاد ایران از زوال «طلای آبی» به شدت زیان دیده است. بحث بر سر یک خشکسالی زودگذر نیست. سخن از صدمه­ای است که به دلایل گوناگون از جمله افزایش جمعیت، گسترش نابسامان شهرنشینی و مهم­تر از همه بهره­برداری بی­رویه و ضعف شدید سرمایه­گذاری به گونه­ای بنیادی بر منابع آبی کشور وارد آمده است. این کم­آبی ساختاری و پایدار و رو به تشدید سرچشمه تنگناهای بزرگ اقتصادی است، از جمله پایین آمدن نرخ رشد به دلیل کاهش تولید کشاورزی و دامی، افزایش بیکاری به ویژه در روستاها، بر هم خوردن تراز بازرگانی کشور به دلیل افزایش نیاز به واردات کشاورزی و ...

ولی اهمیت آب برای کشور و آینده آن از محدوده اقتصاد بسی فراتر می­رود. شکاف در همبستگی ملی بر سر تقسیم ماده کمیابی به نام آب، افزایش تنش میان معدود مناطقی که آب نسبتاً کافی در اختیار دارند با مناطقی که در بی­آبی می­سوزند، کوچ روزافزون جمعیت به دلیل بی­آبی از مناطقی به مناطق دیگر، همه و همه امنیت درونی کشور را به چالش می­کشند. امنیت کشور در سطح منطقه­ای نیز با مساله آب گره خورده زیرا ایران مجاور خلیج فارس، خاور نزدیک و آسیای مرکزی است که یکی از کانون­های بزرگ تنش آبی در جهان به شمار می­روند. جنگ آب، دیپلماسی آب و ژئوپولتیک آب به مفاهیم رایج در ادبیات روابط بین­المللی بدل شده­اند و ایرانیان نیز برای تامین امنیت درونی و بیرونی خود، نیازمند شناخت عمیق این مفاهیم­اند.

رویارویی ایران با چالش بزرگ آب محکوم به شکست نیست. پا به پای دشواری­ها، علم مدیریت منابع آبی و به ویژه تکنولوژی آب و مقابله با خشکسالی نیز با گام­های غول­آسا پیش می­رود. محصولات تراریخته یا اصلاح ژنتیک شده (Genetically Modifed Organisms) به آب بسیار کمتری نیاز دارند. هزینه شیرین کردن آب دریا به گونه­ای چشمگیر کاهش یافته است. می­توان بر چالش غالب آمد ولی به شرط بسیج سرمایه­های ملی، برخورداری از سرمایه و تکنولوژی خارجی و سازمان دادن یک همکاری گسترده در سطح منطقه­ای آب می­تواند برای ایران به محور یک رستاخیز تازه بدل شود.

اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

ترس و توسعه نیافتگی

به نظر می رسد که رشد فردی، نتیجه پنج نوع آزادی است:

کابینه در دستان نوبخت و دستان بسته جهانگیری

جهانگیری هم اعلام کرده است که دستانش بسته است دست چه کسی باز است مشخص نیست

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدیو: گدایی با عروسک ترامپ

ویدیو: طوفان شدید در مرز مهران و نجات زائر گرفتار در طوفان امشب

طوفان شدید در مرز مهران و نجات زائر گرفتار در طوفان امشب دبیر ستاد مرکزی اربعین: به دلیل تداوم توفان در مرز مهران، زائران به سمت مرزهای جنوبی تغییر مسیر دهند.

خبرها

بیشتر