مخاطبان یک کتاب فانتزی بومی به دنبال عناصر جهانی در داستان می‌گر دند

شناسه خبر: 143215 سرویس: کتاب و شهر کتاب ، گوناگون دوشنبه ۵ شهريور ۱۳۹۷, ۵۷ : ۱۳ : ۰۰
مخاطبان یک کتاب فانتزی بومی به دنبال عناصر جهانی در داستان می‌گر دند
ادبیات فانتزی یا به قولی ژانر گمانه زن، در سالیان اخیر چندان مورد توجه نویسندگان کشور قرار نگرفته و آثار بومی تولید شده در این سبک رو به افول رفته‌اند جلد نخست کتاب اما بیشتر شبیه یک مقدمه بزرگ است که دقیقا سر بزنگاه تمام می‌شود و داستان در انتها یک جورهایی می‌لنگد
۵۵آنلاین :

وقتی به هر هنری از جمله سینما و ادبیات، پسوند فانتزی اضافه می‌شود، متاسفانه برای عده‌ای به طور ناخودآگاه از بارِ هنری آثار کاسته می‌شود و نگرش دیگری به آن اثر داده می‌شود. مصداق بارز این سخن در سینما مشهود است که آکادمی اسکار تا به امروز هم روی چندان خوشی به آثار فانتزی نشان نداده و جز در مواردی معدود، همچون سه گانه ارباب حلقه‌ها، کمتر فیلمی در این ژانر، بخت و اقبال خوبی در سینما داشته است. در ادبیات اما بحث تا حدی متفاوت است و خوشبختانه با حضور نویسندگان بزرگ و آثار به یاد ماندنی‌شان، نگاه فانتزی در ادبیات تا حد زیادی از آن نگاه زاویه دار فاصله گرفته است.

ادبیات فانتزی یا به قولی ژانر گمانه زن ، در سالیان اخیر چندان مورد توجه نویسندگان کشور قرار نگرفته و آثار بومی تولید شده در این سبک رو به افول رفته‌اند. آرمان آرین و شروین وکیلی از معدود افرادی هستند که در این ژانر قلم زده و یک اسطوره ایرانی جدید با استفاده از المان‌های تاریخی ایران خلق کرده‌اند. افراد بسیار دیگری نیز در این راه جاه‌طلبانه قدم گذاشتند و بنا به دلایل مختلف کارشان مهلت حیات پیدا کردن نیافت و اکثر آثار به طور ناقص باقی ماند (برای نمونه می‌توان به جلد اول کتاب هموندان تاریک و روشن اثر فریبا معزی چاپ شده توسط نشر قطره اشاره کرد که هیچ‌گاه ادامه پیدا نکرد). حتی نشریه‌ای مثل گل‌آقا در اوایل دهه 80 سعی کرد با ساخت کمیک بوکی (کتاب مصور) به اسم آریو، قهرمانی ایرانی را پرورش دهد اما بعد از فروش نه چندان موفق آن، خیلی زودتر از موعد داستان آریو را به پایان رساند.

حال در این بازار نیمه زنده کتاب و بازار تقریبا مرده ژانر فانتزی بومی، کتابی توسط نشر روزنه (که پیشتر سه گانه ارباب حلقه‌ها را به کتابخوانان ایرانی هدیه داده بود) به چاپ رسیده که در چند ماه رنگ چاپ دوم هم به چشم خود دیده و شاید بتوان امیدوار بود که ادبیات فانتزی ایرانی، برخلاف تصور عموم می‌تواند راهی برای خود پیدا کند. کتاب «شبدر شش‌پر» که نخستین جلد از یک سه گانه به نام «ارتش شش گله» محسوب می‌شود، همان شک و تردید را در بین خریداران کتاب پدید می‌آورد که آیا این سری بالاخره ادامه خواهد یافت یا مانند بسیاری از آثار فانتزی نیمه‌کاره رها می‌شود. این دغدغه اما به گفته نویسنده نباید در دل خوانندگان صورت بگیرد چرا که هر سه کتاب به طور حتم به بازار خواهند آمد و در آینده‌ای نه چندان دور این سه گانه تکمیل خواهد شد؛ تکمیلی که او امید و البته باور دارد که با ممیزی‌های ارشاد گره نخورد و کار سه‌گانه تمام شود.

ستاره روشن، متولد سال ۱۳۷۱ و از نسل جوانی است که برعکس سنتی‌ترها، به مقوله فانتزی نگاه دیگری دارد و آن را ارج می‌نهد. او می‌خواهد حرف‌هایش را از طریق هنر به جامعه و مخاطبانش بزند و تاکنون از هنرهای متفاوتی برای بیان این صحبت‌ها استفاده کرده است. تفاوت او با دیگر نویسندگانِ این ژانر، آگاهی‌اش نسبت به مارکتینگ و جوانب ریزه‌کاری از جمله مخاطب‌شناسی بود که هر نویسنده‌ای به آن‌ها آگاه نیست. سرمنشأ این دانسته‌ها و استعدادها شايد به صفحه شخصی او در اینستاگرام برمی‌گردد که سال‌ها پیش در آن به حوزه کلیپ‌سازی‌های کوتاه مشغول بود و با همان کلیپ‌ها، توانست روی موجی قوی در شبکه‌های اجتماعی سواری کند و دیده شود و ده‌ها هزار مخاطب جذب کند. کلیپ‌های طنز اجتماعی او زمانی غوغا به پا کرده بود و با اینکه به گفته خودش درآمدزایی خاصی هم برای او و تیمش نداشت، آن‌ها مشتاقانه این کار را ادامه دادند تا زمانی که روشن، پلتفرم تولید محتوای خود را عوض کرد.حالا او امروز یک نویسنده است و در حال حاضر به خاطر نوشتن سری کتاب فانتزی ایرانی «ارتش شش گله» شهرت دارد و البته قصد دارد در آینده به سراغ نوشتن در سبک‌های دیگر برود.

همان‌طور که ذکر شد «ارتش شش‌گله» را نشر روزنه منتشر کرده و چاپ این کتاب فانتزی در این نشر باعث شده که عده‌ای ناخودآگاه آن را با کتب یکی از بزرگ‌ترین نویسندگان دوران فانتزی، یعنی جی آر آر تالکین (خالق ارباب حلقه‌ها) مقایسه کنند؛ مقایسه‌ای که هرچند چندان با عقل جور در نمی‌آید اما خود ستاره روشن چندان هم نسبت به این موضوع معترض نیست و آن را چیزی هیجان‌انگیز می‌داند:

«نباید عموم مردم را به این خاطر سرزنش کرد و این خود خوانندگان هستند که تصمیم می‌گیرند چه چیز را با چه چیزی مقایسه کنند. مقایسه کتاب اول من با آثار «تالکین» افتخار بزرگی برای من است؛ هرچند حتی این قیاس خروجی بدی داشته باشد. من به شخصه جایی ادعا نکردم که سه گانه من با دنیای ارباب حلقه‌ها ارتباطی دارد و گروه سنی مخاطبین کتاب من هم از این سری کمی کوچک‌تر هستند. خواننده فانتزی زرنگ‌تر و باهوش‌تر از خواننده‌های دیگر ژانر است و همین مساله باعث می‌شود که «ارتش شش گله» با ژانري تلفیقی که دارد در یک جرگه با دیگر آثار فانتزی مرسوم قرار نگیرد».

او تاکید دارد که کتابش ژانری تلفیقی است و نه یک کتاب تخیلی. این تلفیق‌ها را نیز به ژانرهای سیاسی، اجتماعی،علمی تخیلی، فانتزی و حتی زیست محیطی می‌گستراند و معتقد است یک چشمه از تمام این ژانرها در هر سه جلد کتاب وجود دارد، سه جلدی که فعلا جلد اولش چاپ شده و دو جلد دیگر آن باقی مانده است.

جلد نخست کتاب اما بیشتر شبیه یک مقدمه بزرگ است که دقیقا سر بزنگاه تمام می‌شود و داستان در انتها یک جورهایی می‌لنگد. خودِ نویسنده هم تاکید می‌کند که خوانندگان هنوز تمام زوایای داستان را نخواندند و برای همین شاید تصمیم گیری و حکم کلی دادن برای این سه‌گانه عجولانه باشد؛ مثلا فقدان روابط عاطفی در کتاب نخست کاملا به چشم می‌خورد و درام چندان قوی هم در آن چشم نمی‌خورد؛ موضوعی که البته بازهم ستاره روشن تاکید می‌کند که در جلد بعدی شاهد آن خواهیم بودیم: «روابط عاشقانه را ملزوم یک داستان فانتزی نمی‌دانم اما حضور آن باعث جذابیت داستان می‌شود، البته بیش از ۱۵۰ مورد هست که باید در نوشتن کتاب کودک در ایران رعایت شود و من هم برای کتاب اولی کمی احتیاط به خرج دادم تا اسیر این سانسورها نشوم». یکی دیگر از مواردی که این نویسنده جوان روی آن تاکید دارد، این بوده که مقدمه بودن کتاب نخست به این خاطر است که نمی‌خواهد تمام عناصر را یکباره رو کند. به نظر می رسد کمی تا قسمتی از زیر این نقص نگارش به بهانه‌های مختلف فرار می‌کند اما در نهایت به مساله اقتصادی هم اشاره می‌کند:

«من حتی از تکنیک حس آمیزی به جای توصیف استفاده کردم تا کتاب حجم کمتری پیدا کند. من در اینستاگرام و با مدیریت چندین پیج، کاملا دغدغه خریدهای مردم و کتابخانه‌های بی‌پول را فهمیده‌ام و می‌توانم آن را درک کنم. ضمن اینکه مردم حتی در فضای مجازی حوصله کپشن طولانی خواندن را ندارند، چه مانده به کتاب ۸۰۰ صفحه‌ای؛ تصمیم گرفتم که سریع‌تر قصه‌ دور آتشم را بگویم. اگر فانتزی خوان‌ها کتاب‌های قطوری مثل بازی تاج و تخت و ارباب حلقه‌ها را می‌خرند و می‌خوانند بی‌شک برندهای این آثار در تلویزیون و سینما و دنیای گیم و از همه مهم‌تر خودِ نویسندگان نام آشنای آن‌هاست، اما چندین جلد اول یک سری فانتزی ایرانی داشتیم که به خاطر رعایت نکردن همین موارد با عدم اقبال روبه‌رو شده و دیگر خبری از جلدهای دیگر نبود».

بسیاری از مسائل اقتصادی که این روزها با زندگی مردم آمیخته شده هم برای روشن شدن مساله مهمی است؛ به طوری که باعث شده نویسنده تمامی زوایا و جوانب این معضل را در نشر کتاب خود بسنجد. شاید اینکه سبکی مینیمال برای اثر خود در نظر گرفته هم در این رعایت کردن جیب مردم بی‌تاثیر نبوده است؛ به طوری که او تصمیم می‌گیرد کتابی فانتزی با حجم نه‌چندان زیاد و در قطعی پالتویی بنویسد تا هزینه تمام‌شده آن برای خواننده‌اش، چندان به او فشار نیاورد. این حجم از نگرانی او برای خوانندگانش جذاب است و متوجه می‌شویم که در کل، ارتباط بسیار دوطرفه و خوبی با خوانندگان و طرفدارانش تا به امروز داشته است؛ طرفدارانی که در ایسنتاگرام تعداد آن‌ها از ۱۵۰ هزار نفر هم بیشتر می‌شود. همین تعداد انبوه طرفداران یک نویسنده است که وادارمان می‌کند از او بپرسیم آیا احساس نمی‌کند به علت اوضاع نابسامان بازار نشر کتاب، نشر روزنه به امید جذب مخاطبان صدهزار نفری او با چاپ کتابش موافقت کرده است؟ او در جواب می گوید: «شاخص اینستاگرامی بودن من واقعا تاثیری در این زمینه نداشت چرا که با نشر بزرگی طرف هستیم و نه یک نشر معمولی. ضمن اینکه افراد دیگر شهیر اینستاگرامی هم کتاب نوشتند ولی کاری از پیش نبردند. مخاطبان اینستاگرام من کتابخوان نبودند و روزنه به امید آن‌ها وارد قرارداد با من نشده است اما البته بی‌تاثیری صد در صد آن را هم نمی‌توانم رد کنم چرا که واقعا اطلاعی ندارم فقط می‌توانم بگویم که کتاب بعد از چاپ شدن، مخاطبانش تصمیم می‌گیرند که کتاب درخوری است یا نه. شاخص‌های اینستاگرامی با یک میلیون فالوئر کتاب نوشتند و محتوای‌شان آنقدر بی ارزش بوده که کسی آن‌ها را به عنوان نویسنده قبول نکرده است. این موضوع در دیده شدن کتاب و اسم در کردن آن تاثیر گذاشته ولی در فروش آن زیاد هم تاثیر نگذاشته است، مردم ما به طور کلی کتابخوان نیستند و درضمن بسیاری هم اعتماد ندارند که آیا این سه گانه، جلدهای بعدی‌اش هم منتشر می‌شود یا خیر. این حجم از دیده شدن شاید در یک کتاب درام و اجتماعی بیشتر تاثیر مثبت روی فروش کتاب داشت».

کتاب فانتزی ستاره روشن، یک نوع پراکندگی در بین خطوط داستانی‌اش دارد و نویسنده آنچنان به این‌ور و آن‌ور سرک می‌کشد که رسیدن به خط اصلی قصه در برخی مواقع تا حد زیادی خواننده را باز می‌دارد. این مساله به گفته نویسنده یک نوع سربه‌سر گذاشتن با خوانندگان است و آن را یک نوع کاربرد دکوپاژ در متن ادبی می‌داند و این موضوع را در کتاب مینیمال هم بسیار راحت‌تر قابل پیاده‌سازی می‌داند.

سری «ارتش شش‌گله» به عنوان یک فانتزی ایرانی شناخته می‌شود اما اسامی کاراکترها و مکان‌های داخل جغرافیای فرضی کتاب، هیچ‌ کدام اعرابی از ایرانی بودن ندارند. با این حال نویسنده تاکید دارد که کتابش را یک فانتزی بومی معرفی کند و ادله خودش را هم برای اثبات این ادعا در به کار بردن عناصری چون جن، اژدها و پری در بطن داستان خیالی کتابش معرفی می‌کند:

«تمامی این موجودات خیالی به صورت یک دانشنامه کوتاه در جلد سوم معرفی می‌شوند اما علت اینکه چرا اسامی خارجی است، به موضوع محیط زیستی و معترضانه داستان کتاب برمی‌گردد. داستان کتاب زنگ خطری به بشریت و اقدامات نابهنجار او در سطح زمین است؛ به طوری که مادر زمین از روی بشریت روی برمی‌گرداند. به شخصه معتقدم در طول تاریخ ایران کمترین جنگ‌ها و بلایا را سر زمین و کمترین دشمنی‌ها را داشته و به همین دلیل نمی‌خواستم شخصیت اصلی کتابم از جایگاهی به نام ایران سردربیاورد و اسم ایران را خراب کنم. ترجیح دادم این ناکجاآباد یک مکانی فانتزی در ذهن مخاطب باشد و هیچ پیش فرضی درباره کشور و وطنش به او ندهم و نمی‌دانم توانستم در این کار موفق باشم یا نه؟»

ستاره روشن اما همچنان قبول ندارد که عوامل بومی در کتابش زیاد استفاده نشده و تاکید می‌کند که در مجلد‌های بعدی این عناصر بسیار پررنگ تر می‌شوند. او درضمن می‌گوید که بومی‌کردن بیش از حد مکان‌های کتاب، از نظر حرفه‌ای کار چندانی درستی نیست چرا که ممکن است مخاطبان خارجی نتوانند محیط‌هایی همچون حوضچه خانه مادربزرگ را درک کنند. وقتی به قالب کردن فرهنگ‌های کشورهای دیگر از طریق مدیوم‌هایی چون ادبیات و سینما اشاره می‌کنیم و ژاپن را برایش مثال می‌آوریم که توانسته با کارتون‌هایش (انیمه‌هایش) بسیاری از گوشه‌های فرهنگ خودش را بین جهانیان جا بیندازد، می‌گوید که از پس این حجم از پروپاگاندا در کتاب خودش برنمی‌آمده است و این فرهنگ را جا انداختن در بین آثار فاخری چون شاهنامه می‌داند:

«استارت چنین حرکات بزرگی را زدن باید از آثار عظیم سرچشمه بگیرد تا درخور توجه جهانیان باشد، مخاطبان کتاب یک فانتزی بومی مدرن از این عناصر تکراری ادبیات ایرانی خسته شده و به دنبال مواردی است که بیشتر حالتی جهانی داشته باشد».

ادبیات فانتزی بومی در کشورهای دنیا رواج بسیاری دارد و در ایران ما با وجود این حجم از نمادها و تاریخ و اساطیر، همچنان مهجور مانده است. شاید روزی نسل جوان خوراک محتوای‌ این ژانررا بپردازد و بتواند خلأ نقش دولت در شناساندن فرهنگ ایران به دنیا را تا حد زیادی جبران کند و آن را به خوبی پیش ببرد.


منبع : قانون
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

رشد جمعیت سالمندان 3 برابر نرخ افزایش موالید کشور است

سرپرست وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی گفت: شاخص رشد جمعیت کشور 1.2 درصد است اما شاخص رشد جمعیت سالمندان حدود سه برابر و 3.8 درصد است.

این روزها همه فکر می‌کنند حق دارند!

وقتی همه فکر می‌کنند حق دارند دیگر نمی‌شود زیاد به تغییر جامعه امید داشت. چون همه حق را به خود می‌دهند

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدیو: گدایی با عروسک ترامپ

ویدیو: طوفان شدید در مرز مهران و نجات زائر گرفتار در طوفان امشب

طوفان شدید در مرز مهران و نجات زائر گرفتار در طوفان امشب دبیر ستاد مرکزی اربعین: به دلیل تداوم توفان در مرز مهران، زائران به سمت مرزهای جنوبی تغییر مسیر دهند.

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر