عجایب فرنگ از زبان یک تبریزی در قرن ۸ هجری

شناسه خبر: 135423 سرویس: فرهنگ و میراث فرهنگی ، گوناگون يكشنبه ۱۳ خرداد ۱۳۹۷, ۳۹ : ۰۹ : ۰۰
عجایب فرنگ از زبان یک تبریزی در قرن ۸ هجری
هر نوع آگاهی در باره چگونگی آشنایی ما با علم و تکنیک دیگر بلاد، می‌تواند به ما کمک کند تا دریابیم چرا در نقطه‌ای ثابت مانده‌ایم و نتوانستیم بیش از آن، پیش برویم. حکایتی که در این‌جا نقل شده مربوط به قرن هشتم هجری/قرن چهاردهم میلادی است که از نظر تاریخی نقطه مهمی در برخورد ایران و غرب است.
۵۵آنلاین :

از چرخ آب‌کش تا عینک
کتاب صور الاقالیم که به نام مسالک و ممالک هم شهرت دارد، از آثار جغرافی خوبی است که در قرن هشتم نوشته شده است. این کتاب حاوی اطلاعات متفاوتی در حوزه جغرافیا و اوضاع تمدنی محیط ایرانی است. کتاب را سال ۱۳۵۳ منوچهر ستوده تصحیح و بنیاد فرهنگ ایران منتشر کرده است. 

در قرن هشتم و تا پیش از تسلط عثمانی‌ها بر قسطنطنیه یا همان استانبول، رفت‌وآمد فرنگی‌ها به نواحی آسیای صغیر و تا تبریز می‌آمدند. این رفت‌وآمد به‌خصوص در دوره ایلخانی رواج داشت و اطلاعات فراوان اما پراکنده‌ای این رفت‌وآمد در متون آمده است. پس از تسلط عثمانی‌ها بر استانبول، و بستن دریچه ورودی مدیترانه به تنگه بسفور، دیگر اروپایی‌ها نتوانستند از این مسیر و دیگر مسیرهای خشکی از طریق حلب به ایران بیایند و طبعا به دنبال راه‌های دیگری بودند که از خلیج فارس و دریای هند سرباز کرد. 

در صور الاقالیم که نویسنده آن هم ناشناخته است، حکایتی از یک تبریزی نقل می‌کند که همراه یکی از این تاجران فرنگی به اروپا رفته و مشاهدات خود را نقل کرده است. در این‌جا از چهار چیز یاد می‌کند:
یکی از این عجایب، دیدن یک چرخی با پره‌های چوبی بر سر چاهی بوده که از آن آب می‌کشیده و آن را وصف کرده است. 
دوم از پاپ یاد می‌کند، راهبی مجرد که همه اموال کلیسیا در اختیار او بوده و بر مردم حکمرانی می‌کرده است.
سوم مطلب دیگری هم نقل می‌کند که بهتر است خودتان پایین ملاحظه فرمایید! اما در مقدمه‌اش آمده است که در علم بسیار می‌کوشند.
نکته چهارم، در باره عینک در میان مردمان آن‌جاست. نوعی طلق که آن را بر چشم می‌نهند تا خط باریک را بخواند.


عبارت صور الاقالیم چنین است:
شخصى حكايت كرد كه بازرگانى فرنگى هر سال به تبريز به تجارت مى‌‏آمد و مرا با او دوستى پيدا شد، چنان‌كه بى‌‏مشورت من هيچ معامله نكردى. روزى گفتم مى‌‏خواهم كه ملك شما ببينم و مى‌‏ترسم كه مسلمانان را عذاب مى‌‏كنند و شب محبوس مى‌‏كنند و اگر خواهد كه برود نمى‌‏گذارند. فرنگى گفت تو همراه من بيا، به عهده من كه باز ترا به تبريز بياورم مى‏‌گويد كه رفتم و بسيار عجايب‌ها بديدم. از آن جمله چرخى ديدم كه پره از چوب داشت [بر سر چاهى آب‏] و چنان ساخته بودند كه آن پره‏‌ها برمى‌‏خاست و باز برهم مى‏‌نشست و آب از چاه مى‏‌كشيدند و اگر مى‏‌خواستند كه آب نيايد سنگى بزرگ بر سر آن پره مى‏‌نهادند تا برنخيزد و چون مى‌‏خواستند كه دگربار آب از چاه بيرون آرند، سنگ برمى‏‌داشتند، بى‌‏محركى چرخ در حركت مى‌‏آمد و آب از چاه بيرون مى‌‏آورد.

و فرنگيان و ترسايان، رهبانى دارند كه بر آن ملك حاكم بود و مال كليسيا به تصرف و فرمان او باشد و مجرد زيد و از طفلى چند كس ملازمت او كنند تا متعرض زنى و آرزویى و شهوتى نشود و نسبت به عيسى عليه‌السلام او را مجرد تربيت كنند.

و فرنگيان در طلب علم بسيار كوشند و در محفل ضرطه رها كنند و عيب ندارند كه اختفاى باد در شكم قولنج پيدا كند. اما طريقه هندوان بتر است و قومى هستند كه عطسه را نفرين مى‏كنند و ضرط را برعكس.

و در فرنگ سنگى هست سفيد كه به طلق مى‌‏ماند و چون در پيش چشم دارند چيزها بزرگتر می‌‏بيند و از بهر كسى كه باصره او ضعيف باشد و خط باريك‏ خواند بسيار سازند به سبب آن‌كه اشيا و خطوط بزرگ‌تر می‌‏نمايد.
از آن است كه چون بصر در او نفوذ می‌كند غليظ می‌گردد و البته بزرگ‌تر از آن‌چه باشد در نظر آيد و هم‏‌چنان‌كه دانه جويا دانه انگور كه در آبگينه پر از آب می‌‏اندازند بيش از آن‌چه هست می‌نمايد.

در دوره صفوی عینک از شیشه ساخت حلب به ایران می‌آمده
از دوره صفوی، ده‌ها جُنگ ادبی به‌دست ما رسیده که حاوی اشعار شاعران و گاه متن‌های ادبی است که هدف از گردآوری آن‌ها فراهم کردن یک مجموعه ادبی-تفریحی است. در این جُنگ‌ها، حجم زیادی معلومات ادبی از نظرم و نثر هست که گنجی گران‌بها برای کسانی است که به تاریخ ادبیات علاقه‌مند هستند. متن‌های ادبی درج شده در این آثار، صرف نظر از جنبه ادبی، فوائد تاریخی فراوانی هم در بر دارد. نامه زیر در باره درخواست عینک، یکی از این متن‌هایی است که در جنگی آمده است. به طور کلی باید گفت، این متن‌های ادبی، اغلب آرایه‌های لفظی و ادبی زیادی دارد، به حدی که یافتن معنا و مقصود اصلی میان آنها گم می‌شود. مع‌الاسف نامه‌نگاری‌های این دوره اغلب همین دشواری را دارد و بیش از این که به کار معنا بیاید، هنرنمایی افرادی است که در نگارش نامه و دیباچه حرفه‌ای هستند. وظیفه آن‌ها خیره کردن چشمان کسانی است که آن‌ها را مطالعه می‌کنند. این متنها برای دانش‌آموزان نسل‌های بعدی که دوست دارند به کار دبیری بپردازند، متن‌های محبوبی است که مرتب بخوانند و از تعابیر آن تقلید کنند. با این حال، این متن‌ها، فوائد تاریخی بی‌شماری دارد که تاکنون کسی از آنها بهره لازم را نگرفته و باید روزی روزگاری با دقت در آنها تأمل شود تا بتوان از آن در شناخت اوضاع اجتماعی و فرهنگی جامعه آن عصر بهره برد.

رقعه دیگر در طلب عینک نوشته:
اللهمّ احرسه بعینک التی لا تنام / و اکتفه برکنک الذی لا یرام
چندان که چرخ پیر به عینک مهر و ماه محتاج است، بصر بصیرت آن عین اعیان و مردم دیده‌ی باریک بنیان، قرّة العین آبای علوی و نور چشم امهات سفلی، کحل الجواهر انظار دانش و بینش، مرآت حقیقت‌نمای آفرینش، مجمع البحرین ظهور و بطون، یگانه‌ی دودمان آل خاتون، در مشاهده‌ی لطایف غیبی به عینک فکر نیازمند مباد.

بعد از لمعان انوار دعا! بر ضمیر دقیقه پذیر پوشیده و مستور نماند که یک چند قبل از این دور گرد ملک معنی پژوهشی، ملاشکوهی، از پرتو التفات عالی، به عینکی چشم روشن شده دیده‌وران روشن‌ضمیر چشم‌روشنی‌ها گفته‌اند، و تنگ چشمان ولایت همدان، چشم‌های سفید بدان سیاه نموده‌اند، از جمله یکی از همچشمان او بارها به فقیر کتابت نوشته، التماس آن طور عینک نموده، و نزدیک به آن شده که از خواندن سفارش‌های متعاقب او، فقیر نیز محتاج به عینک شده، عینک دیگر زیان شما شود. 
هرچند زودتر عینکی بلور نژاد حلبی نسب [از جنس شیشه‌های حلب] که بر سر و چشم روشندلان جای تواند کرد عنایت فرمایند، بهتر و صرفه شما در آن بیشتر خواهد بود. 
کمالات صوری و معنوی از اصابت عین الکمال مصون باد بمحمد و آله الامجاد.

رسول جعفریان

رسول جعفریان


منبع : خبرآنلاین
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

توپ فوتبال همچون سلاح انتقام

مردم زيادي در منطقه كوزوو هستند كه هنوز جنگ خونين سال ١٩٩٨ را فراموش نكرده‌اند. جنگي سرشار از خون و خاطره. انبوه فيلم‌ها و نمايشنامه‌ها و موسيقي‌ها در واكنش به آن جنگ كه آدم‌ها را ياد نسل‌كشي صرب‌ها در بوسني مي‌انداخت ساخته شده.

تقدیم به تیم ملی؛ با نی‌انبان و دمام

می‌خواستم نشان دهم که زنان حذف‌شدنی نیستند

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدیو: یونیفورم جدید زنان پلیس لبنان خبرساز شد!

ویدیو: این بچه ها مدرسه ندارند باید بیش از سه کیلومتر را پیاده از تپه ها و دره عبور کنن

این بچه ها مدرسه ندارند باید بیش از سه کیلومتر را پیاده از تپه ها و دره عبور کنند تا به مدرسه برسند. مشکل اصلی در زمستان است که زمین گل آلود است.همچنین اجازه ندارند از گندم زارها عبور کنند.صاحب یکی از زمین ها کیف بچه ها را ازشون میگیره که دیگه از زمینش عبور نکنند

خبرها

بیشتر

برگزیده‌های مخاطبان