سیاست های آمریکا و سه سناریوی پیش روی توسعه نفت ایران

شناسه خبر: 121658 يكشنبه ۱۰ دي ۱۳۹۶, ۲۰ : ۱۵ : ۰۰
سیاست های آمریکا و سه سناریوی پیش روی توسعه نفت ایران
نیمه ژانویه قرار است بار دیگر پس از یک موعد براساس «اینارا»، ضمیمه قانون هسته ای ۱۹۵۴ آمریکا، پایبندی ایران به توافق هسته ای اعلام کند.
۵۵آنلاین :

نیمه ژانویه قرار است بار دیگر پس از یک موعد براساس «اینارا»، ضمیمه قانون هسته­ای ۱۹۵۴ آمریکا، پایبندی ایران به توافق هسته­ای اعلام کند. آخرین مرتبه، ترامپ پایبندی ایران را تأیید نکرد تا کار به کنگره برسد و در نهایت بدون هیچ تصمیمی از سوی این نهاد، برجام باقی بماند. برجام این زمینه را فراهم کرد تا شرکت ملی نفت ايران با حدود 20 شرکت خارجی برای بیش از ۲۰ میدان نفتی تفاهم­نامه­هایی را امضا کند و از آن میان یک مورد را در فاز ۱۱ پارس جنوبی با کنسرسیومی به رهبری شرکت توتال به قرارداد برساند. از این رو هرگونه پیش­بینی درباره آینده قراردادهای نفتی، به آینده برجام و مساله سیاست خارجی ایران پیوند خورده که این ارتباط دوجانبه است: همانطور که در زمان مذاکرات هسته­ای، قراردادهای جدید نفتی توانست به یاری سیاست خارجی آید، اکنون نیز نمی‌توان از تأثیر انعقاد قرارداد با غول‌های نفتی بر تصویر کلان اقتصاد و سیاست ایران چشم پوشید. در عین حال، انعقاد این قراردادها نیز در گروی بقای زمینه حداقلی فراهم شده توسط برجام است.

  • رویای یک میلیونی

براساس برنامه ششم توسعه نفت، قرار است ۲۰۰ میلیارد دلار در این صنعت سرمایه­گذاری شود که تحقق حتی نصف این رقم نیز بعید به نظر می‌رسد. از این حجم سرمایه گذاری، حدود ۹۵ میلیارد دلار صرفاً در بخش بالادستی خواهد بود که برای توسعه میادین جدید، حفظ و نگهداشت تولید و تکمیل فازهای پارس جنوبی هزینه خواهد شد. با توجه به کاهش شدید درآمدهای شرکت ملی نفت ایران طی دوران افت قیمت نفت، همزمان با بدهی ۵۰ تا ۶۰ میلیارد دلاری این شرکت و هزینه‌های مالی مترتب بر آن، امیدی به تأمین هزینه‌های توسعه از منابع داخلی این شرکت لااقل در میان مدت وجود ندارد و انتظار می‌رود عمده توسعه سال‌های آتی از محل قراردادهای جدید نفتی (موسوم به IPC) صورت گیرد. در نتیجه شیوه نادرست تأمین مالی و حکمرانی در سال‌های نه چندان دور، شرایط مالی شرکت ملی نفت ایران به حدی تنزل یافته که برای پروژه‌های حفظ و نگهداشت تولید و بازسازی تاسیسات نیز تأمین مالی از سوی پیمانکاران در نظر گرفته شده است. شرکت ملی نفت ایران براساس تفاهم‌های صورت گرفته، افزایش ظرفیت حداقل یک میلیون بشکه­ای را طی دهه آتی در نظر دارد. براساس ارقام اعلامی از سوی مقام‌های رسمی این شرکت، می‌توان گفت میدان‌های نفتی آزادگان، آب تیمور، منصوری، لایه نفتی پارس جنوبی و چنگوله از مهم‌ترین منابع این افزایش تولید خواهند بود. با وجود این، تاکنون هیچ یک از مذاکرات صورت گرفته روی میادین فوق، به امضای قرارداد نیانجامیده‌اند. اکنون و با تشدید تنش‌های منطقه­ای این سؤال مطرح می‌شود که چه سناریوهایی پیش­روی توسعه صنعت نفت ایران قرار دارد و تأثیر سیاست‌های آمریکا بر آن چه خواهد بود؟

  • سه سناریوی پیش­رو

با فرض اینکه اتحادیه اروپا و دیگر کشورها به جز آمریکا از برجام حمایت خواهند کرد، می‌توان به تحلیل تأثیر سیاست‌های آمریکا بر تولید نفت ایران در میان مدت و بلندمدت پرداخت.

سناریوی پایه: با تداوم وضعیت فعلی، آمریکا اقدامی را که بتوان آن را نقض صریح برجام دانست، انجام نمی‌دهد. قرارداد توتال تداوم می‌یابد و احتمال امضای دو قرارداد مهم با شرکت‌های شل و انی وجود دارد. همچنین تعداد زیادی از شرکت‌های متوسط و کوچک غربی و شرقی قراردادهایی را امضا خواهند کرد. در این حالت، ایران به بخش عمده اهداف تولید نفت برنامه ششم توسعه دست می‌یابد.

سناریوی بد: در این شرایط، با وجود تداوم برجام، آمریکا اقداماتی را انجام خواهد داد که بدون نقض صریح برجام، ریسک سرمایه­گذاری را برای شرکت‌هایی که ممکن است منافعشان تحت تأثیر این کشور قرار گیرد، افزایش دهد. در این حالت، ممکن است بر قرارداد توتال فشار وارد شود، و غول‌های نفتی و شرکت‌هایی که تحت تأثیر آمریکا هستند، از ایران خارج شوند. در عین حال تعدادی از شرکت‌های متوسط و کوچک اروپایی، و نیز شرکت‌های چینی و روسی، که منافعشان تحت تأثیر آمریکا نیست، می‌توانند در ایران به فعالیت ادامه دهند. به طور خاص تحت حمایت اتحادیه اروپا می‌توان انتظار داشت تا زمان تداوم برجام، توسعه صنعت نفت با قراردادهای جدید ادامه یابد؛ اگرچه با کندی.

سناریوی بدتر: در این سناریو، برجام به صورت یک جانبه از سری آمریکا نقض می‌شود. طبیعتاً با تشدید تنش‌ها، آمریکا به صورت جدی سرمایه گذاران را از حضور در ایران منصرف خواهد کرد. تعداد کمی از شرکت‌های غربی در ایران حضور خواهند یافت و شاید هیچ کدام از آن‌ها به ایران نیایند، ولی همچون دوران تحریم قبلی و با گستره­ای بیشتر، شرکت‌های ایرانی و شرقی عهده­دار توسعه خواهند بود. انتظار می‌رود شیوه‌های قراردادی دیگر جز IPC نیز به صورت گسترده مورد استفاده قرار گیرند. در این حالت ایران انتظار خواهد داشت که دیگر ارکان برجام حامی تداوم آن باشند؛ تا ایران بتواند از همین زمینه محدود پسابرجام برای توسعه صنعت نفت بگیرد. با عدم ایفای نقش آن­ها، فرض اساسی این سناریونویسی منتفی خواهد شد و دیگر نمی‌توان بر حمایت کشورهای طرف ایران (به جز آمریکا) از برجام اتکا کرد. نتیجه آنکه ایران نیز در واکنشی متناسب، برجام را ترک خواهد گفت و دورانی رقم خواهد خورد که نیاز به توضیح چندانی ندارد.

  • فرصت‌های نفت

همانطور که گفته شد، و از عدم «پاره کردن» برجام از سوی ترامپ مشخص است، به نظر می‌رسد سناریوی بدتر به دو دلیل واقع نخواهد شد: نخست، هزینه‌های سیاسی آن برای دولت آمریکا در سطح جهانی و دوم، حرکت از مسیر فعلی به شرایطی شدیداً بحرانی­تر که به زیان همه طرف­های برجام خواهد بود. در واقع تعادلی شکل گرفته است که خروج از آن به دلیل مکانیسم‌های داخلی تعبیه شده، هزینه‌های زیادی دارد. در چنین تعادلی، انتظار می‌رود صنعت نفت ایران آینده­ای بین سناریوی پایه و سناریوی بد در پیش داشته باشد. نکته مهم اینکه محیط شکل­گیری آینده، کاملاً برون­زا نیست و بخشی از آن به تصمیم‌های داخلی در مواجهه با شرکت‌های نفتی خارجی بستگی دارد. چنانچه روندی آهسته، با شرایط پیچیده و نامناسب محیط کسب و کار و قراردادی غیر جذاب در پیش­روی شرکت‌های خارجی باشد، آینده­ای رقم خواهد خورد که صنعت نفت ایران کوچک‌ترین متضرر آن است. پیشنهادهای ارائه شده برای توسعه میادین ایران بسیار جذاب هستند؛ به عنوان مثال شرکت مرسک پیشنهادی برای افزایش تولید میدان نفتی آب تیمور از ۵۰ هزار بشکه در روز فعلی به ۴۵۰ هزار بشکه در روز ارائه داده است. یا در نمونه­ای دیگر برنامه شرکت‌های خارجی برای رساندن تولید میدان نفتی آزادگان به حداقل نیم میلیون بشکه در روز، می‌تواند توان ایران را در بازار جهانی نفت اساساً و به سرعت افزایش نهاد. این موارد تنها دو نمونه از پتانسیل مغفول صنعت نفت ایران به شمار می‌رود. برای نخستین بار پس از انقلاب، و با معرفی قراردادهایی که قدری بهتر از نمونه‌های قبلی هستند، شرکت‌های خارجی این مجال را یافته‌اند تا به صورتی طولانی مدت در ایران حضور یابند.

  • قوی سیاه نفت

آنچه گفته شد، یک فرض اساسی و ضمنی را نیز دربردارد: اینکه هیج اتفاق غیرمترقبه­ای روی ندهد. بسیاری از تحرکات صورت گرفته با محوریت امریکا و عربستان در ماه­های اخیر، همزمان که تاییدی بر استواری بنای برجام به شمار می‌آید؛ نشانه­ای است از تلاش برای برهم زدن زمین فعلی بازی. تحرکات، روند صعودی را طی کرده‌اند و تقریباً هفته­ای نیست که اقدامی تحریک­آمیز علیه ایران صورت نگیرد. این یعنی هر آینه می‌توان انتظار رویت «قوی سیاهی» را داشت؛ قویی که برخلاف قوهای سفید، انتظار دیدنش را نمی‌کشیم و شاید به وجودش باور نداریم. اگرچه تمامی محیط تصمیم­گیری در اختیار سیاستگذاران ایرانی و از جمله سیاستگذاران صنعت نفت نیست، آن‌ها می‌توانند به سهم خود در بهبود این وضعیت نقشی ایفا کنند. مثلاً، زمان و فرصت بهره­گیری از قراردادهای جدید را مغتنم بشمارند. همچون همسایگان حاشیه خلیج فارس، توسعه نفت را جزئی از توسعه کشور در نظر بگیرند و نه مساله­ای مجزا، مجرد و مهندسی. به توازن ریسک و پاداش توجه داشته باشند. ضعف ناشی از عدم به کارگیری «قراردادهای مشارکت در تولید» را با پررنگ کردن نقاط قوت قراردادهای فعلی بپوشانند و در نهایت اینکه نقش محوری نفت را توسعه اقتصاد ایران در نظر بگیرند.

 


منبع : مجله تجارت فردا
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

از کانادا تا روستايي نزديک چابهار

گفت‌وگو با خير مدرسه‌ساز ايراني ساکن کانادا که در چابهار مدرسه مي‌سازد

آشنایی با خانگل هنرمند کرمانج

او یکی از چندین و چند هنرمند شمال خراسان است که به معنای واقعی کشف نشد و استعداد و توانایی‌اش تلف شد. محدودیت‌هایی که در طول این سال‌ها برای زنان وجود داشته، ظلم بزرگی به رشد و دیده شدن خانگل و سایر زنان هنرمند کرده است.

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدیو: بدون شرح

ویدیو: شعر خوانی پیرمرد کشاورز برای وزیر کشاورزی

یک پیرمرد خطاب به وزیر کشاورزی نهیب می زند؛ از گرانی گوجه شروع می کند و می گوید روزگار خیلی بدی شده، چون دختران و پسران بدخواه مادران و پدران شان شده اند و عاقبت روی دوش وزیر می زند و می گوید خودتون می دونید و مملکت تون!

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر