سیاستگذار اقتصادی با اعتراض های مردم چه کند؟

شناسه خبر: 122661 شنبه ۲۳ دي ۱۳۹۶, ۲۰ : ۰۹ : ۰۰
سیاستگذار اقتصادی با اعتراض های مردم چه کند؟
تعدادی از مردم به خیابان‌ها آمدند و مطالبات اقتصادی و سیاسی متنوعی مطرح کردند. با اقتصاد چه باید کرد؟
۵۵آنلاین :

تعدادی از مردم به خیابان‌ها آمدند و مطالبات اقتصادی و سیاسی متنوعی مطرح کردند. با اقتصاد چه باید کرد؟ برنامه اصلاحات اقتصادی چه می‌شود؟ اما اول بپرسیم اصلاً چه شد که ناگهان موج اعتراضات بلند شد؟ تورم که آنقدر زیاد نیست، فقط به دلیل تخم مرغ بوده ادامه تحلیل در سه قسمت به این سؤالات خواهد پرداخت: ۱- مشکل مردم با اقتصاد چیست؟ ۲- چه خواهد شد؟ ۳- سیاستگذار اقتصادی باید چه کند؟

  • مشکل مردم با اقتصاد چیست؟

مشکل تورم نیست. به­رغم اینکه روش دولت در مهار تورم ناپایدار بوده و ریسک جهش تورمی پیش از پایان دولت دوازدهم است اما تا امروزه جامعه تورم پایینی را تجربه کردم. پس چرا مردم از گرانی گلایه می‌کنند؟ گرانی غیر از تورم است. گرانی در عرف جامید وقتی است که دخل از خرج عقب می‌افتد. چند نشانه مبنی بر ضعف درآمدی خانوار وجود دارد. یکی اینکه سال ۸۴ سهم هر عضو جمعیت فعال از تولید ناخالص داخلی «۲۱ میلیون تومان» بود، سال ۹۲ «5/23 میلیون تومان» شد، اما اکنون به «۲۲ میلیون تومان» (با احتساب سال پایه ۱۳۹۰) کاهش یافته این گونه دخل از خرج عقب افتاده. نشانه دوم ضعف درآمدی در بازار آزاد است. مشاغل آزاد غیر کشاورزی در سال ۸۴ حدوداً ۲۵ درصد درآمد خانوار را تأمین می‌کردند. اما سهمشان در سال ۹۲ به ۱۸ درصد کاهش یافت و اکنون ۱۷ درصد است (بررسی بودجه خانوار - بانک مرکزی). گذران زندگی با شغل آزاد خیلی سخت شده. نشانه سوم کاهش درآمدها سر سفره خانوار است. سال ۷۶ هر عضو یک خانواده متوسط، ۴۰ کیلوگرم برنج می‌خورد. سال ۸۴ مصرف برنجش تا ۴۳ کیلوگرم افزایش یافت، اما سال ۹۲ به ۳۴ کیلوگرم کاهش یافت هم اکنون مصرف برنج ۳۲ کیلوگرم است. مصرف نان از ۱۴۰ کیلوگرم در سال ۷۶، به ۱۲۰ کیلوگرم در سال ۸۴، ۱۰۰ کیلوگرم در سال ۹۲ و ۹۳ کیلوگرم در حال حاضر رسیده مصرف سالانه شیر که از سال ۷۶ تا ۸۸ با رسیدن به ۶۲ کیلوگرم دو برابر شده بود، امروز تنها ۳۶ کیلوگرم است. مصرف گوشت قرمز، قند، شکر، چای و...، همه کاهش یافته‌اند. تنها مقام خوراکی‌ای که مصرفشان در ۱۰ سال گذشته رشد داشته، ولو اندک، ماست و تخم مرغ بوده لذا جهش قیمت تخم مرغ آخرین پرکاهی بود که وقتی به گرده خانوار اضافه شد، کمرش را شکست. در پی انقلاب سیاسی ۴۰ سال پیش، جامعه ایران منتظر یک انقلاب اقتصادی بود که همه را ثروتمند کنند. انقلاب اقتصادی هرگز رخ نداد اما در بخش‌هایی از دهه‌های ۷۰ و ۸۰، تحولات مثبتی رخ داد. لکن، اکنون بیش از ۱۰ سال است که در واکنش به کاهش درآمدها، خانواده‌ها خوراک خود را کاهش داده‌اند. صبر و طاقت هم حدی دارد. ناامیدی نسبت به تحول اقتصادی، اعصاب جامعه را خراب کرده، در حالی که سرانه مصرف سیگار از ۳۴۰ نخ در سال ۸۴ به ۲۵۰ نخ در سال ۹۴ کاهش یافته بود، در سال ۹۵، مصرف سیگار - برای اولین بار در ۱۵ سال - هفت درصد افزایش یافت. شاید از سال گذشته استرس جامعه رو به افزایش بوده و ما بی­خبر بودیم. سال ۹۶ که از نیمه می‌گذرد، زلزله سرپل ذهاب رخ می‌دهد تا پرده دیگری از ناتوانی نهادهای عمومی به نمایش درآید. بعد زلزله کرمان رخ می‌دهد. بعد تهران می‌لرزد. کاهش درآمدهای اقتصادی، آب رفتن سفره خانوار، افزایش استرس و فشار عصبی و بعد هم زلزله، جامعه را به نهایت تحملش رساند. شاید بروز این اعتراضات اصلاً برای سلامت روانی جامعه لازم بودا پس از نگریستن به این تابلوی اقتصادی، من هم نیاز دارم فریاد بزنم تا سبک شوم.

  • چه خواهد شد؟

واکنش سیاستمدار از دو حال خارج نیست؛ یا منفعل می‌شود یا تصمیمات مقطعی می‌گیرد. آنچه انفعال را تشدید می­کند، بحث‌هایی است که در همین هفته‌ها حول اصلاحات اقتصادی شکل گرفته. عده­ای به سرعت اعتراضات را ناشی از اصلاحات اقتصادی و لیبرال­گرایی اقتصاددان‌های نئولیبرال و اجرای سیاست‌های پلید اقتصاد آزاد طراحان اجماع واشنگتنی توسط غرب­زده­های پیرو مکتب مانیتاریستی شیکاگو می‌دانند. اگر از ایشان بخواهید در یک جمله ساده یکی از این کلمات خارجی را معنی کنند، درمی­مانند. لیبرال و نئولیبرال فحش شده و استفاده از آن‌ها توسط برخی فقط تداعی کننده کودکی است که چند فحش بزرگسال­ها را یاد گرفته و بیجا و بی­ربط به کار می‌برد. دولت یازدهم نه توانست قیمت سوخت را اصلاح کند، نه بانکداری کشور، نه سیاست ارزی و نه فضای کسب و کار، تعرفه‌های گمرکی را هم نتوانست کاهش دهد. تقریباً هیچ اصلاح اقتصادی ریشه­ای را نمی‌توان نام برد که در دولت یازدهم رخ داده باشد. حتی هدفمندی یارانه‌ها را هم دولت یازدهم به ارث برد. اما در این بین برخی با استفاده از کلیدواژه «اصلاحات اقتصادی» به جامعه آدرس غلط می‌دهند تا فضای اعتراضات به سمتی برود که هیچ سیاستمداری جرات «اصلاح اقتصادی» نکند. خب اگر اقتصاد را اصلاح نکنیم پس چه کنیم؟ اگر اقتصاد اصلاح نشود، سال بعد آش همین آش است ولی شورتر، کاسه همین کاسه ولی داغ­تر. به مطالبات سیاسی اعتنایی نخواهد شد اما در جبران این بی­اعتنایی، ارزاق عمومی در حجم زیاد وارد خواهند شد که بازار را تا بعد از عید اشباع نگه دارد. تخم مرغ وارد می‌شود تا سفره‌ها مشکل­دار نشوند. در فضای ایجاد شده، دیگر مهم نیست واردات تخم مرغ، باعث می‌شود چند کارگر مرغداری دیگر هم بیکار شوند. برنج وارد می‌شود تا مصرف خانوار بیش از این کاهش نیابد. دیگر مهم نیست که با برنج ارزان، چند شالیکار از برنج کاری منصرف می‌شوند و تولید برنج سال بعد کشور باز هم کمتر می‌شود. قیمت خرید تضمینی گندم افزایش می‌یابد تا تولید و مصرف گندم بیشتر شود. دیگر مهم نیست که افزایش هزینه خرید تضمینی گندم در بودجه این کاهش بودجه عمرانی و کاهش سرمایه گذاری در زیرساخت‌های کشور شود. خوبی تصمیمات مقطعی این است که با ارزان شدن تخم مرغ و افزایش تولید گندم، بی­اعتنا به مرغداری‌های تعطیل شده، سیاستمدار می‌تواند جشن ارزانی تخم مرغ و خودکفایی گندم بگیرد.

  • سیاستگذار اقتصادی باید چه کند؟

به جای خودکفا کردن کشور در گندم، مردم را خودکفا کنید. مردم کار می‌خواهند نه برنج و تخم مرغ. مردم رشد اقتصادی می‌خواهند تا از دسترنج خود رفاه خانواده خود را تأمین کنند. رشد اقتصادی محقق نمی‌شود مگر با اصلاحات ریشه­ای، اقتصاد کشور در شش وجه به اصلاحات ریشه­ای نیاز دارد: وجه اول سیاستگذاری بودجه­ای است. در بعد درآمدی نوسانات درآمد ارزی و ریالی بودجه به خارج از بودجه منتقل شود. در بعد هزینه­ای، بهینگی یارانه­های هدفمند افزایش یابد و سایر یارانه‌ها نیز به صورت درصدی از قیمت جهانی اعمال شود تا رفته­رفته کارکرد بیمه گذاری دولت به نفع کارکرد سیاستگذارانه کاهش یابد. در وجه دوم، سیاستگذاری پولی از سیاستگذاری بودجه­ای مستقل شود تا تورم با روش‌های پایدار مهار شود. در وجه سوم، نهاد نظارتی بانکی، درمان سمت راست ترازنامه بانک‌ها را آغاز کند. در وجه چهارم، هدف با این سیاستگذاری ارزی باید اصلاح شود. هدف سیاستگذاری ارزی امروز مهار تورم است و این هدف غلطی است. هدف سیاستگذاری ارزی باید حفظ واردات در سطحی کمتر از صادرات تجدیدپذیرها باشد. چنین هدفی اشتغال پایدار در بخش کشاورزی و صنعت را افزایش می‌دهد. در وجه پنجم، در جهت بهبود فضای کسب و کار بخش خصوصی، تصدی­گری دولت کاهش یابد و انحصارات حکومتی لغو شود. در وجه ششم، منابع آبی و زیست محیطی بازسازی شوند. یا در کشاورزی خودکفا خواهیم بود یا در آب، وارد کردن کدام بهتر است، آب یا گندم؟ مقدمه بازسازی منابع آبی، اصلاح حکمرانی آب است. در واقع همانگونه که برمی­آید، نکته مشترک همه این اصلاحات، نیاز به اصلاح حکمرانی است. کلید اصلاح اقتصادی در دست این شخص یا آن شخص نیست. رویه‌ها فرآیندها، ضوابط و تعاملات نهادهای حکومتی مختلف باید بازطراحی شوند.

القصه؛ کوچک شدن پیوسته سفره خانوار در ۱۰ سال گذشته مشکل مردم نیست، عارضه مشکل مردم است. مردم صدقه نمی‌خواهند، کار می‌خواهند. مردم غذا نمی‌خواهند، اقتصادی شکوفا می‌خواهند تا در آن خود غذای خود را تأمین کنند. اما شکوفا کردن اقتصاد کار علمی است و اصلاح حکمرانی و تقویت بخش خصوصی زمان می‌برد در حالی که صدقه دادن سریع و آسان است. سبد حمایتی و امثال آن چون مسکنی است که به جامعه تزریق می‌کنند تا عجالتاً مشکل سیاستمدار بشود مشکل سیاستمدار بعدی، اگر جامعه اصلاح ریشه­ای نظام تصمیم سازی اقتصادی را مطالبه کند، اگر بستن راه صدقه دادن سیاستمداران را مطالبه کند، اقتصاد در ریل درست قرار می‌گیرد. آقای سیاستمدار فقط در پی منافع انتخاباتی است. پس جامعه هر رأی خود را مشروط کند بر بازطراحی سیاستگذاری بودجه­ای، پولی و ارزی، همینطور صنعت بانکداری و فضای کسب و کار بخش خصوصی، چنان که منافع بلندمدت جامعه لحاظ شود.


منبع : مجله ی تجارت فردا
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

شغل دوم مردم دنیا!

، «میهمان‌نوازی» شاید توصیف چندان قابل‌باوری نباشد، اما این روزها در هر شهر و کشور اروپایی که قدم بگذارید، خواهید دید که مردم آنجا به هر کاری که مشغول باشند، شغل دومشان میزبانی از توریست‌هایی است که تقریبا همه‌جا پیدا می‌شوند و تمامی هم ندارند.

اين همه ماجرای مافیای خودرو نیست

داستان «مافياي واردات خودرو» يا آنچه اين روزها و در افواه عمومي با عنوان «واردات غيرقانوني يا قاچاق چندين هزار خودروی خارجي» برجسته شده است، پس از گذشت ماه‌ها از طرح آن و تحت فشار افکار عمومي و شايد با پيگيري نهادهاي نظارتي سرانجام و تا اينجاي کار به گزارش وزارت صنعت،‌معدن و تجارت به رئيس‌جمهور محترم و دستورات رئيس قوه مجريه در هامش اين گزارش خطاب به برخي وزارتخانه‌ها و معاونان خود انجاميد.

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدیو: اگر در دهه هفتاد اجازه میدادند دولت الكترونیك انجام شود

٥٥ آنلاین تلاش میكند در مورد افراد قضاوت نكند و مهم برای ما روش های اداره كشور هست . اما این حرف وزیر ارتباطات در مورد امضاهای طلایی و راهكار دولت الكترونیك كاملا درست است .اگر در دهه هفتاد اجازه میدادند دولت الكترونیك انجام شود. مفسدین از قدرت فاصله میگرفتند

ویدیو: علیخانی حتی مهمانان برنامه را با نظر میرعلی دعوت می کرد

علیخانی حتی مهمانان برنامه را با نظر میرعلی دعوت می کرد. علیخانی: سفارش می کنم قرارداد سال بعدت بهتر باشد؛

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر