رازها و رمز هاي زيگورات افسانه‌اي

شناسه خبر: 125807 سرویس: فرهنگ و میراث فرهنگی ، اجتماعی ، گوناگون پنجشنبه ۲۶ بهمن ۱۳۹۶, ۲۳ : ۱۰ : ۰۰
رازها و رمز هاي زيگورات افسانه‌اي
چغازنبيل، نیایشگاهی باستانی، به‌عنوان نخستين اثر تاريخي ايران در يونسكو به ثبت رسيده است. اين اثر باستاني متعلق به تمدن ایلام است که 3500 سال قبل از میلاد حکومت می‌کردند. چغازنبیل بخش بر‌جاي‌مانده از شهر دوراونتش است و در نزدیکی شوش (شهر‌باستانی) در استان خوزستان قرار دارد.
۵۵آنلاین :

 

این بنا در استان خوزستان ایران، جنوب شرقی شهر باستانی شوش قرار گرفته‌است. ساخت آن در حدود ۱۲۵۰ پیش از میلاد و توسط اونتاش گال پادشاه بزرگ ایلام باستان، برای ستایش ایزد اینشوشیناک نگهبان شوش انجام شده ‌است. این بنا در حمله آشور بانیپال به همراه تمدن عیلامی نابود شد و پس از آن زیر خاک از دیده‌ها ناپدید شده بود تا دوران کنونی که توسط رومن گریشمن ایلام‌شناس فرانسوی خاکبرداری شد. بلندی آغازین آن ۵۲ متر و پنج طبقه بوده‌ است. امروزه ارتفاع آن ۲۵ متر و تنها ۲ طبقه و نیم از آن باقی مانده ‌است. زیر بنای چغازنبیل یک مربع ۱۰۵ متر در ۱۰۵ متر است، یعنی دو برابر یک زمین فوتبال.

این سازه در ۱۹۷۹ اولین اثر تاریخی از ایران بود که در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفت. جامعه بین‌المللی برای آن ارزش استثنايی و جهانی قایل است.

به گزارش ایران توریسم، خاورشناسان چغازنبیل را نخستین ساختمان مذهبی ایران می‌دانند. زیگورات‌چغازنبیل بزرگ‌ترین زیگورات جهان است.

اهميت اين محوطه‌ تاريخی به عنوان مهم‌ترين اثر بر‌جای‌مانده از دوران حکومت ايلامی، قدمت ٣٠٠٠ ساله‌ آن همراه با جاذبه‌های طبيعی از جمله عوامل موثر در به ثبت‌رسيدن اين مجموعه به‌ عنوان ميراث جهانی بوده‌اند.فرسايش طبيعی و خسارت‌های ناشی از جنگ ايران و عراق، آسيب‌های فراوانی را متوجه اين شهر کهن كرد. برای جلوگيری از تخريب هر چه بيشتر اين منطقه، در سال ١٩٩٨ ميلادی، توافقی بين سازمان ميراث فرهنگی ايران، يونسکو، بنياد اعتباری ژاپن و موسسه‌ کراتره فرانسه (موسسه‌ بين‌المللی حفاظت از بناهای خشتی)، برای اجرای طرح مطالعاتی حفاظت و مرمت محوطه‌ تاريخی چغازنبيل در زمينه‌های مختلف علمی صورت گرفت. در راستای اجرای اين طرح، يک پايگاه دايمی پژوهشی شامل آزمايشگاه، بخش حفاظت و مرمت، کتابخانه، بخش رايانه‌ای و بخش مطالعات سفال در قسمت اداری موزه‌ هفت‌تپه ايجاد و تجهيز شده است.

چالش‌هاي چغازنيبل

در فاصله سال‌های 1930 تا1940 ميلادی با توجه به فعاليت‌هاي گسترده شركت‌های نفتی خارجی در منطقه و بررسي‌های زمين‌شناسی كه توسط كارشناسان اين شركت‌ها صورت مي‌گرفته، يكی از كارشناسان شركت نفت در محوطه چغازنبيل، آجرنوشت‌هايی مي‌يابد و آن را به هيات باستان‌شناسی مستقر در شوش به سرپرستی دومكنم تحويل می‌دهد. خواندن اين آجرنوشته امكان شناخت يكی از شهرهاي ايلامي به نام‌ دوراونتاش را فراهم مي‌كند. پس از دومكنم، گيرشمن باستان‌شناس فرانسوی حفاری های چغازنبيل را ادامه می دهد. از سال 1378 خورشيدی، كاوش‌ها و مطالعات باستان‌شناسی اين محوطه به سرپرستی دكتر بهزاد مفيدی ادامه يافت.

زيگورات‌هاي اسرار آميز

محوطه ميراث جهاني چغازنبيل (شهر اونتاش) شهری آيينی بوده که در حال حاضر بزرگ‌ترین اثر معماري شناخته شده از تمدن ايلام ميانه است. اين اثر در قرن 13 قبل از ميلاد به دستور پادشاه مقتدر اين سلسله، اونتاش نپيريشا ساخته شده و به خدايان بزرگ ايلامي، نپيريشا و اينشوشيناک به صورت وقف اهدا مي‌شود. باستان‌شناسان براي اين مجموعه تاريخی، عملکرد دفاعي قايل نشده‌ا‌‌ند. ذيقورت با تشديد روي حروف «ق» و «ر» كلمه‌اي اكدي است. در ايران تلفظ اين كلمه از گزارشات گيرشمن گرفته شده و زيگورات نوشته شده و به معناي بلند و برافراشته ساختن است. واژه چغازنبيل نيز متشکل از دو جزء «چغا» به معنای تپه (همچون چغاميش، چغاگاوانه و غيره) و زنبيل به معنای سبد است. گويا قبل از حفاری معبد، ويرانه‌های تپه مانند آن، يک زنبيل واژگون را تداعی مي‌کرده است.

چغازنبيل كجاست؟

زیگورات چغازنبیل در استان خوزستان و در فاصله ۴۰ کیلومتری جنوب شرقی شوش و ۲۰ کیلومتری هفت‌تپه قرار گرفته است. معبد ایلامی چغازنبیل بر روی تپه‌ای خاکی و در ساحل رودخانه دز از شعب رود کارون در استان خوزستان واقع شده است. این معبد توسط اونتاشگال پادشاه ایلامی‌ها در سال 1250 قبل از میلاد ساخته شده و آن را به خدای اینشوشینک اختصاص داده است. بنای معبد چند طبقه و ارتفاع آن حدود 25 متر است . این بنا از خشت خام ساخته شده است و روکشی از آجر دارد. در اطراف معبد تعدادی لوح گلی و چندین مجسمه از انسان و حیوان به‌دست آمده است.

معماري با شكوه چغازنبيل

مجموعه تاريخي چغازنبيل با وسعتي در حدود 100 هكتار از يک بناي مطبق مرکزی (با قاعده مربع شکل، طول اضلاع خارجي حدود 105 متر و در پنج طبقه با 52 متر ارتفاع) که در گذشته ذيقورات ناميده مي‌شده، سه حصار جداگانه (حصارهاي درونی، مياني و بیرونی)، معابد، کاخ‌ها (كاخ آرامگاه‌ها)، مخزن آب، خانه‌هاي مسکوني و محل انبار مصالح تشکیل شده است.

در ساخت مجموعه بناهاي اين اثر از خشت (با بیشترین حجم استفاده در برپايی هسته مركزي بناها)، آجر (در سه نوع ساده، لعابدار و کتیبه دار)، ملات‌هاي گچ، قير و گل به طور گسترده و از مصالحی مانند شيشه، سنگ، چوب و سفال نیز به شکل محدودتر و در مکان‌های خاص استفاده شده است. اين شهر در سال640 پيش از ميلاد توسط آشوربانی پال، پادشاه آشور تصرف و ويران شد. كاوش‌های گسترده در اين محوطه باستاني توسط رومن گيرشمن، باستان‌شناس فـرانسـوی در دهه‌های 50 و 60ميلادی صورت گرفت.

داستان زيگورات‌ها

در بين‌النهرين اعتقاد مردم بر اين بود که خدايان متعددی دنيا را کنترل و اداره می‌کنند و هر شهری را خدايی است که از آن محافظت می‌کند. مردم در مرکز شهر برای خدايان معبد درست می‌کردند تا در آن زندگی کنند که گاه به شکل زيگورات بود. معابد کوچک‌تری ‌نيز ساخته می‌شد تا مردم هدايا و پيشکش‌های خود را تقديم خدايان کنند.

زيگورات (Ziqqurat) ساختمانی هرمی شکل بود که در چند طبقه ساخته می‌شد و با پلکان‌های متعدد به طبقات بالا می‌رسيد. زيگورات‌ها در بين‌النهرين قدمتی چندهزارساله دارند که در فاصله‌سال‌های ٢٢٠٠ تا ٥٥٠ قبل از ميلاد ساخته شده‌اند.درمورد فلسفه وجودی زيگورات‌ها سه نظريه بيان شده است: اول، آن‌ها برای مصون نگه‌داشتن گندم از سيلاب بهاری ساخته می‌شدند. دوم، اين زيگورات‌های سترگ تقليدی از کوه‌های مقدس دورتادور فلات ايران بود. بنابراين اگرچه پيدايش اين بناها در خاک بين‌النهرين بود ليکن الهام‌بخش آن‌ها ايران و معنای آن‌ها از اين سرزمين گرفته شده بود. بنابر نظريه‌ سوم که البته معروف‌ترين قول بوده، زيگورات نردبان صعود به آسمان بوده است. پس از چندهزار سال هنوز تعدادی از اين زيگورات‌ها يافت می‌شوند؛ به عنوان مثال زيگورات اور در جنوب بين‌النهرين و زيگورات چغازنبيل در ايران. زيگورات اور که ٢١١٠ سال قبل از ميلاد ساخته شده، قديمی‌ترين و زيگورات چغازنبيل بزرگ‌ترين زيگورات جهان هستند.

شهر چغازنبيل

محدوده‌ حکومت ايلامی‌ها خوزستان، لرستان، پشت‌کوه و کوه‌های بختياری بود که از غرب به دجله، از شرق به قسمتی از پارس، از شمال به راه بابل و همدان و از جنوب به خليج فارس محدود می‌شد و پايتخت آن شهر باستانی شوش بود. با به حکومت رسيدن اونتاش نپيريشا (Untash Napirisha) در قرن ١٣ قبل از ميلاد (١٣٤٠–١٣٠٠ قبل از ميلاد)، چغازنبيل به عنوان پايتخت مذهبی و سياسی ايلامی‌ها در نزديکی رود دز ساخته شد و دوراونتاش (Dur Untash) ناميده شد. دوراونتاش به معنای قلعه اونتاش است. در بعضی متون به خط ميخی اين شهر ال‌اونتاش (Ul Untash) ذکر شده که به معنی شهر اونتاش است.

این شهر از سه حصار تودرتوی خشتی تشکیل شده و دروازه‌ اصلی آن بر روی حصار بزرگي در ضلع شرقی قرار دارد. در حد فاصل حصار اول و دوم کاخ‌های شاهی و آرامگاه‌های سلاطين ايلام قرار دارند. در بين حصار دوم و سوم بقايای تصفيه‌خانه‌ آب ديده می‌شود که جزو قديمی‌ترين تاسيسات آب‌رسانی به شمار می‌رود. آب آن از رودخانه‌ کرخه در فاصله‌ ‌45 کيلومتری از طريق کانالی تامين می‌شد. در مرکز حصار سوم معبد اصلی (زيگورات) قرار دارد.تصوير بنيان‌گذار چغازنبيل –اونتاش نپیريشا– بر روی سنگ همراه با مجسمه‌ مفرغی همسرش ملکه نپيراسو (Napirasu)هم‌اکنون در موزه‌ لوور پاريس نگه‌داری می‌شوند. مجسمه‌ ملکه، وی را در حال عبادت در برابر خدايان نشان می‌دهد. همچنين بر روی دامن ملکه نام وی به همراه چند دعا به خط ميخی درج شده است.

زيگورات چغازنبيل

زيگورات چغازنبيل معبد اصلی (زيگورات) مربعی به ضلع ١٠٥ متر است که اضلاع آن در جهات اصلی شرقی، غربی و شمالی و جنوبی واقع شده‌اند. اصل اين معبد با به‌کارگيری ميليون‌ها آجر و در پنج طبقه به ارتفاع ٥٢ متر ساخته شده بود که در حال حاضر تنها دو طبقه از آن باقی مانده است. به غير از طبقه‌ اول و پنجم، تمامی طبقات از خشت پر شده بودند. طبقه‌ پنجم که مرتفع‌ترين طبقه محسوب می‌شد و تنها کاهن‌ها و خانواده‌شاهی اجازه‌ ورود به آن طبقه را داشتند، جایگاه قراردادن خدای اينشوشينک (god Inshushinak) يا خدای خاص شهر شوش بود. در حقيقت اونتاش، پادشاه ايلامی، اين بنا را برای اينشوشينک ساخت. ايلامی‌ها معتقد بودند که هنگام غروب، خداي‌شان از آخرين طبقه‌ زيگورات به آسمان پرواز می‌کند و روز بعد باز می‌گردد.

بر روی ديوارهای معبد آجرهايی به خط میخی مشاهده می‌شود که همگی دارای متن يکساني هستند و بيانگر نام پادشاه و هدف او از ساخت اين معبد است: «من اونتاش، پسر هوبانومنا، شاه انزان و شوش هستم. پس از آنکه مصالح ساختمانی را به دست آوردم، در اينجا شهر اونتاش و حريم مقدس را برپا كردم و آن را در يک ديوار خارجی و يک ديوار داخلی محصور کردم. من معبد بلندی ساختم که شبيه آنچه شاهان پيش ساخته‌اند، نبود و آن را به خدای اينشوشينک مقدس وقف کردم. باشد که ساختمان و زحمت من موقوفه‌ ايشان شود و لطف و عدل اينشنوشينک در اينجا برقرار بماند.

تصفيه خانه آب رودخانه

آب رسانی به چغازنبيل يكي از شگفتي‌هاي اين معبد است. رود دز از نزديكي چغازنبيل مي‌گذرد اما به دليل اينكه اين رود سطح دشت را فرسايش داده و بستر رودخانه در سطح پايين‌تری از سطح دشت است - در برخي مكان‌ها 60 متر پايين‌تر - امكان استفاده از آب اين رود براي اهالي منطقه نبوده است. بنابراين شاه ايلامي اونتاش ناپيريشا دستور به ساخت كانالي به طول 45 كيلومتر مي‌دهد تا آب رود كرخه را كه هم سطح زمين چغازنبيل بوده‌، به چغازنبيل برسانند. اين آب پس از اينكه از هفت تپه عبور مي‌كند به چغازنبيل مي‌رسد اما به دليل اينكه آب كرخه پس از گذر از دشت خوزستان گل آلود است، آب را در حوضچه‌هاي ته نشيني بزرگ و كوچكي مي‌ريخته‌اند و با گذر از تنبوشه‌ها و استفاده از قوانين منسوب به فيثاغورث، تصفيه كرده و گل آن‌را جدا مي‌كردند! شايد اين يكی از قديمی ترين تصفيه خانه‌های آب جهان باشد.در اطراف معبد و بر روی کف اصلی دو سکوی مدور بريده مشاهده می‌شود که نظرات مختلفی در مورد آن‌ها ابراز شده، برخی آن‌ها را قربانگاه و برخی ديگر مربوط به ستاره‌شناسی و ساعت خورشيدی دانسته‌اند. در موزه‌ لوور پاريس ميزی موسوم به ميز قربانی (Sacrificial Table) از جنس برنز وجوددارد که به احتمال زياد متعلق به اين جايگاه است. دورتادور ميز قربانی دو مار و پنج زن ديده می‌شوند. اندازه، دقت و ظرافت بالای به‌کاررفته در ساخت اين ميز،حکايت از مهارت فراوان فلزکاران دوره‌ ايلامی دارد.


منبع : قانون
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

چگونه تبریز با تکدی‌گری خداحافظی‌کرد؟

کسی پشت خط تلفن می‌گوید جلوی میدان ساعت، یک گدای خیابانی دیده. مامور، ماشین را می‌اندازد توی خط تندرو و خودش را می‌رساند به میدان ساعت تا معلوم شود آدمی که پیدا شده، مستمند واقعی است، گدای حرفه‌ای است یا متکدی وارداتی. تلفن مامور جمع‌آوری متکدی‌ها روزی ١٢-١٠بار به صدا درمی‌آید؛ ١٠ تایش برای گزارش حضور دستفروش‌هاست و شاید دو تا از آنها برای گزارش حضور یک گدا در شهری که نباید گدا داشته باشد.

زندگی عادی، حق مسلم ماست

زندگی عادی نه با عزت در تضاد است و نه با منافع ملی و مگر این همه انسان که در کشورهای مختلف جهان، زندگی عادی دارند و بدون استرس های ملی زندگی می کنند، عزت ندارند و به فکر منافع شان نیستند؟!

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدیو: محل سقوط بوئینگ ۷۳۷ کوبا

تصاویر مردم محلی از محل سقوط بوئینگ ٧٣٧ كوبا در اطراف فرودگاه خوزه مارتی هاوانا

ویدیو: آب شرب در منطقه دشتیاری چابهار

آب شرب در منطقه دشتیاری چابهار از ویدئوهای پربازدید روزهای اخیر در شبکه های مجازی

خبرها

بیشتر

برگزیده‌های مخاطبان