دیوارۀ باشکوه سنگی در بیستون

شناسه خبر: 131273 سرویس: فرهنگ و میراث فرهنگی ، گوناگون جمعه ۲۴ فروردين ۱۳۹۷, ۳۴ : ۱۳ : ۰۰
بیستون در 29کیلومتری شهر کرمانشاه یکی از مهمترین محوطه‌های باستانی در ایران است و آثار باستانی فراوانی را در دل خود جای داده،دیوارۀ باشکوه و ناتمام سنگی که به فرهادتراش یافراتاش معروف است یکی از آنهاست.
۵۵آنلاین :

 

حمیدرضا سروری

بیستون در 29کیلومتری شهر کرمانشاه یکی از مهمترین محوطه‌های باستانی در ایران است و آثار باستانی فراوانی را در دل خود جای داده،دیوارۀ باشکوه و ناتمام سنگی که به فرهادتراش یافراتاش معروف است یکی از آنهاست. درکتاب خسرو و شیرین اثر نظامی از مردی به نام فرهاد سخن به میان می‌آید که عاشق زنی به نام شیرین می‌شود، بر اساس آن افسانه خسرو پرویز پادشاه ساسانی به فرهاد دستور می‌دهد که دورکوه بیستون را برش بزند تا به آب برسد و اگر موفق شد می‌تواند با شیرین ازدواج کند. پس از سالها و حذف نیمی از کوه،آب پیدا می‌شود و در این بین خسرو به فرهاد خبر می‌دهد که شیرین پا را ازدایرۀ هستی بیرون نهاده است. فرهاد تبر خود را بالا می اندازد و بر اثر ضربۀ تبر از بین می‌رود! مردم بومی نه تنها این اثر بلکه بسیاری از آثار سنگی موجود در استان کرمانشاه را با نامهایی از این دست همانند فرهادکن،فرای‌تاش و فرهادتراش می‌خوانند. دیوارۀ باشکوه و تراش‌خوردۀ بیستون درحدود300متری سنگ نبشتۀ داریوش اول هخامنشی جای دارد صفحه‌ای کمابیش هموار به پهنای180متر و بلندی36متر در این بخش دیده می‌شود که همیشه و در طول تاریخ مایۀ شگفتی و البته ستایش هر بازدیدکننده‌ای شده است. بسیاری از پژوهشگران غربی همانند رابرت کرپورتر،جکسن،دمورگان،میتفرد،لوشای و...در مورد این دیوارۀ باشکوه سنگی نوشته‌اند و هریک تصور و پنداشت خود را در موردش بیان داشته‌اند و بیشتر آنها بر این بوده‌اند تا منظور از ایجاد آن را در ذهن خود تصور کنند. بیشتر آنها هم اثر را به اواخر دورۀ ساسانی نسبت می‌دهند،هرچند برخی نیز آن را دیوارۀ ناتمام سنگی از دورۀ هخامنشی می‌دانند. روی این دیوارۀ باشکوه سنگی تنها یک نقش برجسته دیده می‌شود نقشی از سر احتمالاً یک زن در70سانتیمتری سکوی نخست از سمت راست صفحۀ تراشیده شده که تنها میتفرد(Mitford) انگلیسی در سال1844میلادی آن را دیده است و دیگران یا این نقش را ندیده‌اند یا به شکل عجیبی به آن اشاره نکرده‌اند! حتی آبراهام والنتین ویلیامز جکسن آمریکایی هم اشاره‌ای به این نقش نکرده! و در کتاب خود ایران درگذشته و حال نوشته:” هیچ اثری از کتیبه و یا نقشی روی فرهادتراش دیده نمی‌شود“ ! دکتر علیرضا شاپور شهبازی فقید در مورد این نقش برجسته می‌نویسد:”در بخش راست صفحۀ تراش خورده در جایی که از سطح زمین بیش از 5 متر بلندی دارد نقش صورت احتمالاً زنی دیده می‌شود که کلاهی بلند و استوانه‌ای شکل بر سر دارد که به سه ردیف یا قسمت موازی تقسیم شده است بلندی کلاه27سانتیمتر است،آثاری که به ظاهر مبین دو رشته گیسوی بافته است به گونۀ مورب از زیرگوش سمت راست بیرون زده ولی در این مورد با اطمینان نمی‌توان نظر داد و شاید این تنها بر اثر بدی کار سنگ‌تراش پدید آمده است. زن از روبرو نشان داده شده است و چنان می‌نماید که چشمان درشت و خفته‌ای دارد با ابروهایی پهن و بلند و هلالی با گونه‌هایی که چشمان درشت و خفته‌ای دارد همراه با ابروهایی پهن و بلند و هلالی و گونه‌هایی مایل به گردی،بینی بلند و ظریف و لبانی متناسب،چانه‌ای گرد و اندکی چاق. گردن وی مشخص نشده است و هیچگونه اثری از گوشواره دیده نمی‌شود. با این که جای این نقش و مقیاس آن با صفحۀ تراشیده شده نمی‌خواند و نیز به دلیل منفرد بودن بسیار شگفت انگیز و اضافی می‌نماید اثری که دلالت بر تازه بودن نقش باشد در دست نیست. در حقیقت نمایش زن با صورت گرد و چشمان درشت و حالت تمام رخ در هنر دورۀ ساسانی رواج دارد. نمونۀ همانند این نقش را در تاق‌بستان می‌توان یافت به طور نمونه چهرۀ فرشته‌ای که در بالای تاق بزرگ تاق‌بستان در حال پرواز است با این نقش شباهت دارد و نیز صورت ایزدبانوی آناهیتا در صحنۀ تاج‌گذاری خسرو پرویز. به نظر می‌سد این تصویر را چندی پس از رها کردن کار سنگ‌تراشی صفحه کنده‌اند و با احتیاط تاریخ آن را حدود620میلادی می‌توان تخمین زد“. انبوهی از سنگهای ریز و درشت نیمه تراش‌خورده در پای دیوارۀ فرهادتراش دیده می‌شوند و دیوارۀ سنگی کمابیش درازی هم در پای صفحه در زیر بخش شیب‌دار دیواره وجود دارد که با لاشه‌سنگ درست شده است هرچند بخشهایی از دیوار سنگی زیر خاک دفن شده و برای آشکارکردن و خواناسازی آن به کاوش علمی باستان‌شناسی نیاز است. روی برخی از بلوکهای سنگی روبروی دیوارۀ فرهادتراش نشانهای سنگ‌تراشان دورۀ ساسانی دیده می‌شود و البته گودیهایی که مخصوص قراردادن گوه‌های چوبی برای برش سنگها بوده همانطورکه اشاره شد در مورد انگیزۀ ایجاد فرهادتراش نظرهای گوناگونی وجود دارد پژوهشگرانی که فرهادتراش را هخامنشی می‌دانند بر این باورند که محلی برای نوشتن کتیبۀ دیگری از داریوش بوده که فرصت ایجاد آن فراهم نشده است. ولی بیشتر پژوهشگران و باستان‌شناسان این صفحۀ ناتمام را از دورۀ ساسانی می‌دانند که برای ایجاد نقش و نمایاندن رویدادی تاریخی به وسیلۀ خسرو پرویز ایجاد شده است. از بلوکهای سنگی جدا شده از فرهادتراش برای ساخت بناهای ساسانی مانند کاخ نیمه‌تمام و پل خسرو در بیستون استفاده کرده‌اند که آنها نیز همانند فرهاد‌تراش ناتمام مانده‌اند. کنارغار پارینه‌سنگی شکارچیان در بیستون نیز دیوارۀ سنگی تراش‌خوردۀ دیگری دیده می‌شود که البته از نظر اندازه بسیارکوچکتر از فرهادتراش است. دیوارۀ سنگی هموار،تراش‌خورده و البته بدون نقش دیگری هم در شهرستان هرسین کرمانشاه وجود دارد که از نظر ساختار بسیار به فرهادتراش شبیه است هرچند از نظر اندازه و ابعاد بسیارکوچکتر است. 

 

 


منبع : 55 آنلاین
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

پرندگان کشته می‌شوند تا غریزه شکار ارضا شود؟

گزارشی از چرایی موافقت و مخالفت دادن دو هزار مجوز برای شکار پرندگان تهران

زندگی با فیلتر اینستاگرام

در واقع گویی قاعده‌ای در اینستاگرام شکل گرفته است که بیشتر کاربران صرفاً خوشی و سرخوشی خود را منعکس می‌کنند. حتی وقتی از مرگ هم صحبت می‌کنند تصویر خرما با مغز گردو در داخل یک سینی نقره را به نمایش می‌گذارند...

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدیو: تهیه زغال به چه قیمتی!

برای تهیه هر گونی زغال باید شش اصله درخت بیست سالە را قطع کرد. نابودی جنگلها به چه قیمتی!

ویدیو: فریادهای زن معترض فرانسوی

فریادهای این زن معترض فرانسوی بازتابی گسترده در شبکه های اجتماعی داشته است. امانوئل مکرون، دیشب در نطق تلویزیونی با اذعان به اینکه تن دادن به این وضعیت، بزدلانه بوده است بر مبنای مردمی مشروعیت، تاکید و اعتراف کرد که بخش هایی از مردم نادیده گرفته شده بودند. مکرون همچنین از لغو افزایش مالیات سوخت خبر داد.

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر