در خدمت و خیانت طبیعت گردها

شناسه خبر: 137432 سرویس: توسعه ، فرهنگ و میراث فرهنگی ، اجتماعی ، گوناگون سه شنبه ۵ تير ۱۳۹۷, ۳۹ : ۱۵ : ۰۰
در خدمت و خیانت طبیعت گردها
گردشگران بی ضابطه و تورهای بدون کنترل سرعت از بین رفتن طبیعت ایران را بالا برده اند
۵۵آنلاین :

 

مهتاب جودکی| چشمه‌های باداب سورت بوی روغن موتور گرفته، دریاچه گهر پیرشده و دارد از وسط دو نصف می‌شود، جزیره آشوراده بوی کباب و زباله گرفته، کلوت‌های بلند کویر لوت با رد لاستیک آفرودبازها روی خاک رها شده و جشن رنگ در زمین چرای گوسفندان برپاست؛ نمونه‌های شبیه این بسیارند.
پیش از این‌که اسم اولسبلانگاه بر سر زبان‌ها بیفتد و عکس‌های اقیانوس ابرها در ماسال توی اینستاگرام لایک بخورد و دست‌به‌دست بشود، کمتر کسی این مکان‌ها را می‌شناخت و طبیعت‌گردان کاربلد می‌دانستند چطور جنگل‌هایش را زیر پا بگذارند و آسیبی به منطقه وارد نکنند، اما حالا گردشگری بی‌ضابطه طبیعت را پیر کرده و این منطقه از ویلا پر شده. تمام استان مازندران را می‌توان مثال عینی این روند دانست. این اتفاق در نقاط مختلف کشور تکرار می‌شود و محصول گردشگری انبوه و بی‌ضابطه و درگیر نکردن جوامع محلی با طبیعت‌گردی است.
گهر پیر می‌شود
دریاچه «گهر» که روزگاری یکی از مناطق بکر دورود در استان لرستان بود و مسیر دسترسی آسانی نداشت، در سال‌های اخیر با سیل گردشگران به پیری رسیده است. علی کورانی‌فر، فرماندار دورود هفته پیش در جلسه ساماندهی دریاچه گهر شرح این پیری را گفت: «دریاچه دوم گهر خشک‌شده و دریاچه اصلی هم درحال تقسیم‌شدن است. این دریاچه در معرض تهدید جدی قرار دارد و با روندی که امروزه پیش می‌رود، به نظر بسیاری از کارشناسان دریاچه گهر در دو تا سه دهه آینده از بین خواهد رفت. درحال حاضر دریاچه گهر میل به اضمحلال و نابودی دارد و با تهدیدهای متعددی مواجه است؛ تردد از بالادست دریاچه یکی از مهمترین تهدیدهاست و علت خشک‌شدن دریاچه دوم گهر همین تردد از بالادست است. سنگریزه‌هایی از بالادست به تدریج وارد دریاچه می‌شود و بستر آن را پر می‌کند. جنگل‌های حوزه دریاچه گهر هم نصف شده است، بسیاری درخت‌ها را برای پخت غذا و تهیه هیزم می‌شکنند، درحال حاضر همین دریاچه فعلی گهر هم درحال تقسیم‌شدن است. مواد شوینده‌ای که گردشگران استفاده می‌کنند، وارد دریاچه شده و محلی برای رشد گیاهان دریایی، جلبک و نیزارها را فراهم کرده است، همین موارد باعث شده تا بوی تعفن در اطراف دریاچه ایجاد شود.» براساس آمار فرمانداری دورود، خردادماه امسال ٤‌هزار نفر به دریاچه گهر وارد شده‌اند و از این تعداد ۱۵۰۰ نفر از طریق جاده دسترسی از سمت شهرستان الیگودرز وارد شده‌اند؛ همان جاده‌ای که در بالادست دریاچه وجود دارد و حیاتش را تهدید می‌کند. در این جلسه گفته شد که لازم است یک تا دوسال ورود به دریاچه گهر برای انجام کارهای ترمیمی و ساماندهی ممنوع شود، اما از حرف تا عمل راه بسیاری است.
حوضچه‌های باداب سورت
 زیر سنگینی لاستیک‌ها

چشمه‌های روانی را تصور کنید که رنگ‌به‌رنگ‌اند؛ سفید، آبی، نارنجی، قرمز، خاکستری، سیاه. این چشمه‌ها را تصور کنید که یک سویش تپه‌های پوشیده از درختان سوزنی برگ و بوته‌های سبز است و سوی دیگرش دره‌های عمیق. همین چشمه‌ها را که در دنیا کم‌نظیر‌ند، حالا با زباله تصور کنید، با خودرو‌هایی که روی سنگ‌های دایره‌شکلش پارک کرده‌اند و موتورهایی که در چشمه‌های رنگ‌به‌رنگش شسته می‌شود. این‌جا باداب سورت است، دومین چشمه آب شور جهان پس از چشمه «پاموکاله» ترکیه. وضع باداب سورت را که در‌ سال ۱۳۸۷ به‌عنوان دومین اثر طبیعی مازندران ثبت ملی شده با هم‌نظیرش در ترکیه مقایسه کنید. کسی آن چشمه‌ها را آلوده نمی‌کند و کیسه‌های پلاستیکی و ظرف‌های یک بار مصرف در آن نمی‌اندازد، اتوبوس‌ها و خودرو‌ها درست روی این چشمه‌ها پارک نمی‌کنند، اما در مازندران این اتفاق می‌افتد. مشکل اصلی در آسیب رساندن به چشمه‌های زیبای
 باداب سورت، بازدیدکنندگان ناآگاه است، کسانی که تراکتورشان را در دهانه حوضچه‌ها پارک می‌کنند، بی‌آن‌که بدانند خلق این زیبایی و حوضچه‌های پلکانی تراورتنی میلیون‌ها‌ سال طول کشیده است، آنها نمی‌دانند که نباید در دهانه‌های چشمه آب تنی کرد، با کفش وارد شد و سنگ‌های آهکی را کند. جامعه محلی نگهبان این اثر نبوده و بعضی راهنماهای محلی هم گردشگران را برای تخریب راحت می‌گذارند. این وضع چشمه‌های باداب سورت باعث شد  شهریور ٩٤ ورود به این منطقه به مدت ٧ ماه ممنوع شود تا حوضچه‌ها ترمیم شود، اما این اتفاق نیفتاد و تورها باز هم بدون کنترل به آن وارد شدند و در روزهای تعطیل ده‌ها خودرو به آن هجوم آوردند. سهل‌انگاری گردشگران در بازدید این چشمه تخریب تدریجی این چشمه‌ها را رقم می‌زند.
زخم آفرود سواری بر کلوت‌های شهداد

زمانی کویر لوت از نقاط بکر زمین بود، جایی که رد کمتر انسانی در آن دیده می‌شد. اوضاع فرق کرده. حالا اگر به کلوت‌های شهداد در کرمان سفر کنید، حتما میان ریگ‌های روان ظرف‌های پلاستیکی یک‌بار مصرف می‌بینید و صدای ویراژ خودرو‌های آفرود گوشتان را کر می‌کند. نگاهی به سایت‌های گردشگری بیندازید که با هیجان از سوارشدن بر خودرو‌های شاسی‌بلند در کویر طلایی ایران می‌گویند. در سال‌های گذشته حتی مسابقات اتومبیل‌رانی روی تپه‌های ریگان به‌عنوان بلندترین تپه‌های جهان و مسابقات ماراتن در کویر لوت انجام شده است. آفرودسواران گروه‌گروه، کویر را زیر می‌گیرند و در کنار کلوت‌ها، نبکاها و تپه‌های شنی ریگان ویراژ می‌دهند، بی‌آن‌که بدانند کویر لوت نخستین اثر طبیعی جهانی ایران در یونسکو است. این را البته مسئولان میراث فرهنگی پیشتر باید بدانند و ترمز آفرودسواران را بکشند. ماشین‌سواری در اطراف آثار شاخص کویر، تهدید تازه لوت شده است. با این روند صفت بکر را کم‌کم باید از روی این اثر جهانی برداشت و از دور گردشگری کنترل‌نشده و تأثیر آن بر این کویر را شاهد بود.
آفرود از زیرشاخه‌های گردشگری در کویر است، اما نمی‌توان منکر صدمات آن به طبیعت شد. برای همین است که مسئولان میراث‌فرهنگی باید به‌طور مشخص مناطقی را برای این موضوع تعیین کنند و البته روی ظرفیت منطقه هم کنترل داشته باشند.
جزیره آشوراده زیر پای گردشگران انبوه

پای گردشگران از خیلی وقت پیش به جزیره «آشوراده» باز شده بود، اما موضوع از وقتی مسأله‌ساز شد که این جزیره بکر با حضور انبوه گردشگران دستخوش تغییرات شد. همین حالا روزانه هزاران نفر به این جزیره می‌روند، آن‌جا کبابی درست می‌کنند و بی‌آن‌که سودی به منطقه برسانند، زباله‌هایشان را رها می‌کنند و می‌روند. جزیره آشوراده با تمام گونه‌های بکر گیاهی و جانوری‌اش نیازمند حفاظت است، اما در سال‌های گذشته، گردشگری افسارگسیخته، زمینه حضور روزانه صدها نفر از گردشگران را به جزیره مهیا کرده و به آن آسیب زده است. تهدید این جزیره تنها به این‌جا ختم نشده و سال‌هاست قرار است طرحی در آشوراده پیاده شود که حاصلش راه‌اندازی مسیر دوچرخه‌سواری، اسب‌سواری و ساخت رستوران خواهد بود. مسئولانی که به اجرای این طرح اصرار دارند، تاکنون برای حضور بی‌ضابطه گردشگران برنامه‌ای نداشته‌اند.
«حر منصوری»، دیده‌بان میانکاله پیش از این به «شهروند» گفته بود: «در روزهای بهاری و تابستانی بیش از ٣‌هزار نفر به این جزیره می‌آیند بدون این‌که راهنمایی همراه آنها باشد و کسی کنترل‌شان کند یا برنامه ویژه‌ای داشته باشند. آن‌جا کباب می‌خورند، زباله‌شان را می‌ریزند و برمی‌گردند. گاهی اتفاق می‌افتد که در طول روز بیش از ٣‌هزار نفر وارد جزیره می‌شوند. گردشگران درحال حاضر فقط برای دیدن جزیره و استفاده از رستوران به آن‌جا می‌روند. آنها روزی ٦٠٠ تا ٧٠٠مرتبه با قایق از بندر ترکمن تا آشوراده می‌روند و درنهایت سودی هم به جزیره نمی‌رسانند، مگر این‌که پولی به قایقران بدهند؛ گردشگری رها‌‌شده همین است. درحالی‌که این جزیره از پرندگان مهاجر پر است، برای این گروه، پرنده‌نگری هیچ اهمیتی ندارد.» حضور گردشگران انبوه در این سال‌ها در جزیره آشوراده خیلی عادی شده است و تبلیغ می‌شود. با وجود طرح گردشگری در این جزیره که با توسعه افسارگسیخته گردشگری انبوه می‌تواند برای این منطقه مهلک باشد، رهاکردن و بدون برنامه بودن گردشگری تا امروز آسیب زیادی به آشوراده وارد کرده است.
خون «هرمز» را در شیشه نکنید
فقط در نوروز امسال ۱۹۵‌هزار و ۶۰۰ گردشگر به جزیره هرمز رفتند؛ جزیره سرخ خلیج ‌فارس در چند ‌سال اخیر با هجوم گردشگر مواجه شده و مدیریت نشدن این هجوم با آسیب‌هایی برای آن همراه خواهد بود. موج زباله در ساحل‌های بکر جزیره و فروش و برداشت خاک آنچنان به‌سرعت پیش می‌رود که چیزی نمانده ساحل‌های بکر هرمز را شبیه ساحل‌های شهر شمالی چالوس کند. هرمز که به‌واسطه فاصله زیادش از شهرهای بزرگ سال‌ها از هجوم گردشگرها در امان بوده حالا تبدیل به مقصدی دوست‌داشتنی شده است. هر چند هرمز مقصد مناسبی برای طبیعت‌گردی است، اما شواهد نشان می‌دهد گردشگران این جزیره از الفبای طبیعت‌گردی هم بی‌اطلاعند و جز آسیب چیزی برای این جزیره به جای نمی‌گذارند؛ نمونه‌اش در شیشه کردن خاک‌های رنگی این جزیره و بردنش به دیگر شهرهاست.

 سابقه‌دارها به دنبال تخریب نیستند
کدام گردشگران این بلا را به سر طبیعت می‌آورند؟ سیاوش پیمانی، راهنمای تور که ٦‌سال است در صنعت گردشگری فعالیت می‌کند، معتقد است نوع برخورد جوامع محلی که از طبیعت منفعتی نمی‌برند، سرعت آسیب به مناطق طبیعی را بالا می‌برد. او درباره گردشگری بی‌ضابطه و آسیب به طبیعت، به «شهروند» می‌گوید: «درست است که گردشگری بی‌ضابطه و تورهای بدون کنترل آسیب‌زاست، اما آن‌چه من شاهدش بودم نشان می‌دهد موارد مختلفی در این آسیب دخیلند. بخشی از این آسیب‌ها تا زمانی شدت داشت که گروه‌های گردشگری فوج‌فوج به مناطق مختلف می‌رفتند اما بعد از مدتی تورها هدفمند و این روند دست‌کم از سوی این گروه‌ها کند‌تر شد. علاوه بر این، خیانتی که رسانه‌های جمعی مثل اینستاگرام به طبیعت کردند، به‌مراتب از تورها بدتر بود. آنها این مقاصد را در رسانه‌های پربازدیدشان معرفی کردند و مردم خودشان به‌صورت گروهی یا تک‌به‌تک می‌رفتند و از آموزش‌های راهنماهای تور دور بودند. در کنار این موج اما مردم محلی هم همراه شدند و رفتاری کردند که حالا تاثیرش را می‌بینیم، رفتاری که با وجود یک حس مالکیت نسبت به جاذبه‌های طبیعی اتفاق می‌افتد: این‌جا مال ماست و تخریبش می‌کنیم.»
او باداب سورت را مثال می‌زند: «بیشترین تصویری که ما از تخریب داریم در باداب سورت اتفاق افتاده که به نظر من بیشترین آسیب آن از سوی خود محلی‌ها بوده است. بارها دیده‌ام که فردی موتورش را وسط حوضچه آورده، ماشینش را کنار حوضچه‌ها شسته و روغن موتورش را عوض کرده. کسانی که در آن استخرها شنا می‌کنند، توریست نیستند. آنها که ظرف ١٠ لیتری از گِل‌های باداب سورت پر می‌کنند و برچسب درمانی به آن می‌زنند، توریست نیستند. البته نمی‌توان منکر اثر منفی تورهای کنترل‌نشده بود، اما دست‌کم من که در آژانسی معتبر کار می‌کنم، کمتر چنین رفتاری را از سوی گردشگران دیده‌ام و برعکس در محلی‌ها بیشتر.»
وقتی حرف گردشگری همراه با توسعه پایدار به میان می‌آید، پیمانی می‌گوید: «پیش پا افتاده‌تر از بحث گردشگری توسعه پایدار، بحث برخورد خود مردم با طبیعت است. آنها یا برخوردشان خیلی طلبکارانه است یا در ابعاد فرهنگی در این مورد آموزش ندیده‌اند. این مبحث از طرفی ریشه در جامعه‌شناسی دارد و به همین راحتی نمی‌توان مشکل را حل کرد.»
به اعتقاد او که خود در یکی از آژانس‌های مطرح فعالیت می‌کند، تورهای طبیعت‌گردی به‌خصوص آنها که سابقه‌دار و قانونمند هستند، به دنبال توقف تخریب هستند، به‌طوری که «حتی اگر خود آژانس بخواهد برنامه‌های مخربی اجرا شود، راهنمای حرفه‌ای اجازه تخریب را از سوی هیچ‌ کسی نخواهد داد» چرا که «فرد آموزش‌دیده و حرفه‌ای وظیفه خود می‌داند که فعالیتش در راستای حفاظت باشد» و از طرف دیگر «انتخاب لیدر شایسته به رویکرد آژانس هم برمی‌گردد.»
نگران‌کننده است ‌که تورهای با جمعیت سی و چهل نفره هر روز به یک مقصد تکراری برود. نگرانی از این‌روست که معلوم نیست هر کدام از گردشگران چه رفتاری با طبیعت خواهند داشت. در این‌باره این فعال گردشگری می‌گوید: «مسأله‌ای که در گردشگری ایران هیچ‌وقت مورد توجه قرار نمی‌گیرد، ظرفیت هر منطقه است. در حالت استاندارد ظرفیت بُرد هر منطقه مطالعه می‌شود و باید دانست هر منطقه در پیک زمانی بازدیدش چقدر ظرفیت دارد. در این موضوع چند پارامتر بررسی می‌شود؛ مباحث فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی اما در ایران این معیارها مطرح نیست و تنها براساس سودآوری رفتار می‌شود. بعضا می‌بینیم که ٣٠ تا٤٠ تور در آنِ واحد به ماسوله می‌روند و یک‌روزه بازدید می‌کنند. جزیره هرمز به همین طریق آسیب دیده است.»

اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف
۱۳۹۷/۰۴/۰۵ ۱۹:۰۲
واقعا در همه چیز باید تعادل رو رعایت کرد
19 20 پاسخ دادن به این نظر

دیدگاه 55

بیشتر

زنده باد علم

بر خلاف عده‌ای که معتقد هستند علم به بشریت دروغ می‌گوید، پژوهشگران بر این باورند علم ابزاری در دست بشر برای داشتن زندگی سودمند است، ولی برخی می‌توانند از آن در جهات خلاف استفاده کنند.

مصرف برق مساجد و مدارس تا سه برابر افزایش یافت

سخنگوی صنعت برق می گوید: به دنبال رایگان شدن برق مساجد و مدارس، مصرف برق این مراکز دو تا سه برابر افزایش یافته است.

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدیو: مرزبانان ربوده شده

گروه «جیش العدل» که اخیرا ۱۲ مرزبان ایرانی را ربوده، فیلمی از ربوده شدگان منتشر کرده که آن ها نام شان را اعلام می کنند.

ویدیو: چین؛ افتتاح یک هتل پنج ستاره در یک معدن متروکه

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر