تحلیلی درباره بیمه ریسک در حوادثی مانند زلزله و نقش دولت در آن

شناسه خبر: 122666 شنبه ۲۳ دي ۱۳۹۶, ۱۸ : ۱۲ : ۰۰
تحلیلی درباره بیمه ریسک در حوادثی مانند زلزله و نقش دولت در آن
زلزله اخیر در کرمانشاه نظرها را به این سو جلب کرده که برای آسیب دیدگان چه کاری از دستمان ساخته است؟
۵۵آنلاین :

زلزله اخیر در کرمانشاه نظرها را به این سو جلب کرده که برای آسیب­دیدگان چه کاری از دستمان ساخته است؟ در گام نخست به موازات تلاش برای امداد و نجات، به یاری مردم ضروریات و کمک‌ها برای زلزله­زدگان جمع آوری و ارسال شده و می­­شود. قدم بعدی آن است که ببینیم چه نظامی می‌توانیم برای مواجهه با این گونه وقایع در آینده برپا کنیم؟ عبدالناصر همتی، رئیس کل بیمه مرکزی ایران در یادداشتی پیشنهاد تأسیس صندوق بیمه حوادث طبیعی را مطرح کرده است.

ایده اولیه البته صحیح است. کل داستان بیمه همین است؛ وقتی احتمال اندکی برای وقوع حادثه­ای وجود دارد که در صورت بروز نمی‌توانیم از عهده مخارجش برآییم. راهکار صحیح آن است که ریسک مورد اشاره را با بیمه مدیریت می‌کنیم. عنایت داشته باشید که نکته مهم در معادله بالا «احتمال اندک» است. به عنوان نمونه بیایید فرض بگیریم که ریسک آتش گرفتن منزل مسکونی 5/0 درصد است. اما اگر این خانه آتش گرفت صاحبش از نظر مالی بیچاره خواهد شد. پرداختن 75/0 درصد از ارزش آن در سال برای بیمه کردن منزل مسکونی صندوقی ایجاد خواهد کرد که می‌تواند در صورت بروز آتش سوزی خسارات وارده را جبران کند. اینکه عرض کردم بنیان صنعت بیمه است.

این را هم باید اضافه کنیم که هرچه جامعه­ای ثروتمندتر باشد مردم حاضر می‌شوند، مبلغ بیشتری بابت بیمه پرداخت کنند. امنیت و آسودگی خاطر یک «کالای لوکس» است. لازم است باز هرم مازلو را یادآوری کنیم؛ پس از آنکه نیازهای اولیه، غذا و پوشاک و سرپناه برطرف شده و کیفیت مطلوبی یافتند ما کم­کم به سمت کالاهای لوکس‌تر حرکت می‌کنیم.

رئیس کل بیمه مرکزی در یادداشت مورد اشاره گفته است: «تجربه نشان داده است در کشور ما اجباری کردن برخی از بیمه‌ها در توسعه و استفاده از آن نقش داشته است.»

  • اجباری که اخلاقاً روا نیست

نقل است که به ماری آنتوانت، آخرین ملکه فرانسه پیش از انقلاب کبیر فرانسه، گفته بودند که «مردم نان برای خوردن ندارند». وی که تصوری از سختی‌های زندگی مردمان گرسنه فرانسه نداشت پاسخ داده بود که: «خب، کیک بخورند!» بله، مجبور کردن مردم به استفاده از کالای لوکس باعث افزایش استفاده از آن کالا خواهد شد اما مردمانی که درآمد محدودشان کفاف برآورده کردن نیازهای اولیه ایشان را نمی‌دهد، با بیکاری دست و پنجه نرم می‌کنند، در تهیه خوراک و کفش و لباس فرزندانشان درمانده‌اند، و برای سرپناه از سر ناچاری به شیر بی­یال و دم و اشکمی چون مسکن مهر روی آورده‌اند را مجبور کردن به خرید بیمه برای مقابله با ریسک آتی احتمالی اگرچه خیال ما را راحت می‌کند اما نه فقط از سختی‌های زندگی اقشار محروم نخواهد کاست که بر آن خواهد افزود. چنین اجباری اخلاقاً روا نیست.

گذشته از این موضوع البته که بیمه مقوله خوبی است و یک اقتصاد رو به رشد باید هرچه بیشتر از آن استفاده کند و یقیناً زلزله از جمله حوادثی است که آسیبش می‌تواند با بیمه تعدیل شود، اما  بیمه مقوله خوبی است و بیمه کردن زلزله هم جواب داستان نیست. چگونه پیاده شدن این ایده اهمیت فوق العاده­ای دارد.

به عنوان مثال می‌توانیم به برنامه فدرال بیمه طغیان در ایالات متحده آمریکا اشاره کنیم که در دنیا به عنوان یک فاجعه سیاستگذاری شهره است. به دلایل سیاسی هزینه بیمه با فاصله زیادی کمتر از نرخ بخش خصوصی تعیین شده است. این موضوع دو نتیجه داشته: اول آنکه بخش خصوصی را از ارائه خدمات برای این حوزه بیرون انداخته و از آن بدتر مردم را به ساخت و ساز در مناطق سیل­خیز و طغیان خیز تشویق کرده است. البته کار مردم عاقلانه است. هزینه و ریسک طغیان را عملاً یارانه‌ها پوشش می‌دهد و مردم همیشه خدمات یارانه­دار را بیش از قبل استفاده می‌کنند. این موضوع را عموماً به عنوان «خطر اخلاقی ۱» می‌شناسیم.

نتیجه این سیاست در آمریکا این بوده که طغیان و سیل گران­تر تمام می‌شود چراکه خانه‌های بیشتری دچارش می‌شوند. خانه‌هایی که با تکیه بر یارانه‌ها ساخته شده‌اند. مضافاً صندوق طغیان همواره در آستانه ورشکستگی است چون نرخ بیمه‌اش با ریسک همخوانی نداشته و پایین تعیین شده است. از این­رو این مردم مالیات دهنده هستند که هزینه ساخت و تعمیر خانه‌های در معرض سیل و طغیان را پرداخت می‌کنند. کارکرد صحیح دولت این قبیل دخالت‌ها و به وجود آوردن مشکلات جدید و تحمیل آن به مالیات دهندگان نیست. از این رو باید مراقب باشیم که در ایران تجربه آمریکا را تکرار نکنیم.

  • اجازه ریسک به بخش خصوصی بدهیم

در سناریوی ایران، موضوع نگران کننده این است که آقای همتی در نظر دارد که بیمه مرکزی مدیریت صندوق را بر عهده داشته و نرخ‌ها را تعیین کند. صادقانه عرض کنم، احتمالاً این بهترین راه انجام این کار نیست. ترجیح ما باید این باشد که بخش خصوصی منابع و سرمایه خودش را در معرض ریسک قرار دهد. به این ترتیب انگیزه‌ها دچار اعوجاج نشده و هر دو طرف به خرج جیب مالیات دهنده ریسک نخواهند کرد. البته دولت در این سناریو حتماً نقشی بر عهده خواهد داشت و آن پوشش موارد غیرقابل پیش­بینی است. بله، زلزله اخیر احتمالاً می‌توانست از سوی شرکت‌های بیمه بخش خصوصی پوشش داده شود. اما در صورت وقوع حوادث بزرگ‌تر به خصوص در شهرهای با جمعیت بیشتر نظیر آنچه مدت‌هاست در تهران دغدغه وقوعش را داریم شاید بخش خصوصی به تنهایی قادر به تأمین و جبران خسارات نبوده و ورشکسته شود. در آن صورت مردم مدت‌ها حق بیمه پرداخته‌اند تا وقتی واقعاً به آن نیاز پیدا می‌کنند نتوانند از مزایایش منتفع شوند.

غرض آنکه جایگاه دولت باید بازبیمه به اصطلاح دُم ریسک باشد نه ورود به عنوان بیمه گذار، در سیل اخیر در هیوستن این شرکت‌های بیمه خصوصی بودند که خرابی‌ها را پوشش دادند. در سونامی اخیر ژاپن دولت فقط وقتی وارد شد که منابع بیمه­ای جملگی تمام شده بودند. خلاصه کلیت موضوع باید چنین شکلی داشته باشد.

  • کار تمام نشده است

قبلاً به خطر اخلاقی اشاره کردیم. لازم است به نکته دیگری در همین زمینه اشاره کنیم، ساخت بناهای مقاوم در مقابل زلزله، همانطور که به تفصیل رفته و سال‌هاست مثلاً دستگاه‌های ذی­ربط در حال پیگیری آن هستند، امری ممکن است. ارائه بیمه زیر قیمت و از جیب مالیات دهنده سازندگان را تشویق خواهد کرد که به ساخت بناهای شبه مقاوم رضایت دهند چراکه در صورت وقوع حادثه همه چیز بیمه است. در بخش خصوصی این موضوع می‌تواند در نظر گرفته شود و انگیزه را برای ساخت بنای آسیب­پذیر از بین می‌برد. در مورد دخالت دولتی باید توجه داشت که بناهای ضعیف اصولاً نباید تحت پوشش قرار گیرند تا باز دچار اعوجاج انگیزه­ای نشویم.

این موضوع در ژاپن و کالیفرنیا و دیگر نقاط زلزله خیز دنیا مورد توجه قرار گرفته است. بناهای جدید باید با استانداردهای ضد زلزله ساخته شوند و بناهای قدیمی در نوسازی این استانداردها را رعایت کرده و نهایتاً پس از مدت معلومی برای اعمال تغییرات لازم بازسازی شوند. بیمه زلزله مشمول بناهایی که از این استانداردها برخوردار نیستند نمی‌شود.

زلزله یکی از وحشتناک‌ترین بلایای طبیعی است. در زلزله اخیر به لطف مشارکت داوطلبانه مردم نوع­دوست ما تا حد زیادی از پس­لرزه­های اجتماعی و انسانی آن کاسته شد. اما کار تمام نشده است. دغدغه اصلی پس از چنین فجایعی همواره بازسازی و بهسازی است. بیمه یکی از بهترین ابزارهای موجود برای مواجهه با چنین چالش‌های است به شرطی که به درستی پیاده شود. در عوض دخالت از جیب مالیات دهنده باید اجازه بدهیم که شرکت‌های خصوصی منابع مالی‌شان را در معرض ریسک قرار دهند. اما دولت باید آماده باشد تا در صورت کافی نبودن امکانات بخش خصوصی به کمک زیان دیدگان شتافته و روند بازسازی را سرعت بخشد.


منبع : مجله ی تجارت فردا
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

چرا در روزهای ناخوب باید کتاب خواند؟

بگذارید امیدوارانه فکر کنیم که یک کتاب ممکن است بیش از یک میخ سرنوشت سرزمینی را تغییر دهد.

جان مرشایمر: ایرانی‌ها تسلیم نمی‌شوند

یکی از مهم‌ترین تاثیرات سیاسی برجام که در دستور کار و اهداف فنی و حقوقی مذاکرات بیان نمی‌شد اما همواره مورد اشاره و تاکید کشورهای اروپایی‌ و آمریکا قرار داشت انتظار این‌ کشورها از برجام برای اثرگذاری بر نقش و نفوذ و "مسئولیت‌پذیر" شدن ایران در منطقه بود. هدفی نانوشته که هر یک از طرف‌ها از فضای سیاسی بعد از برجام متناسب با سیاست‌های‌شان از آن بهره‌ بردند اما در این میان کمتر کسی تصور می‌کرد این توافق نه به دلایل فنی و هسته‌ای بلکه به خاطر اهداف سیاسی و آن‌چه تمایلات، آمال و آرزوهای آمریکا و متحدان عربی و منطقه‌ای‌اش بوده است، به کما برود.

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدیو: اگر در دهه هفتاد اجازه میدادند دولت الكترونیك انجام شود

٥٥ آنلاین تلاش میكند در مورد افراد قضاوت نكند و مهم برای ما روش های اداره كشور هست . اما این حرف وزیر ارتباطات در مورد امضاهای طلایی و راهكار دولت الكترونیك كاملا درست است .اگر در دهه هفتاد اجازه میدادند دولت الكترونیك انجام شود. مفسدین از قدرت فاصله میگرفتند

ویدیو: علیخانی حتی مهمانان برنامه را با نظر میرعلی دعوت می کرد

علیخانی حتی مهمانان برنامه را با نظر میرعلی دعوت می کرد. علیخانی: سفارش می کنم قرارداد سال بعدت بهتر باشد؛

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر