نتیجه‌ای یافت نشد.

تاب آوری شهری چیست

شناسه خبر: 169356 سرویس: توسعه ، کتاب و شهر کتاب ، اجتماعی ، گوناگون دوشنبه ۲۶ فروردين ۱۳۹۸, ۵۰ : ۱۶ : ۰۰
تاب آوری شهری چیست
کتابِ شهر از نو مقالاتی است درباره‌ی تاب‌آوریِ شهرها پس از فاجعه، اما تاب‌آوری چیست ؟
۵۵آنلاین :

قسم به شهر که تو در آنی

 

از تاب‌آوریِ شهر که حرف می‌زنیم از چه حرف می‌زنیم؟ این سوالی‌ست که کتابِ «شهر از نو» تلاش می‌کند تا پاسخ‌اش را به مخاطب بدهد. اما شیوه‌ای که در پیش می‌گیرد برای رسیدن به جواب، مسیری‌ست که از دلِ روایت درباره‌ی فجایعی که شهرها از سرگذرانده‌اند می‌گذرد و بیش از چرایی موضوع اهمیتِ آن را جا می‌اندازد.

میلاد حسینی، خبرنگار گروه کلمه؛ مقالاتِ کتاب، یکی‌یکی با مرورِ شهرهایی که در دوره‌های تاریخی مختلف بخشِ زیادی‌شان نابود شده یا تهدیدی جدی را تجربه کرده‌اند، به مخاطب نشان می‌دهد که منظور از تاب‌آوری چیست و چرا روایتِ پس از فاجعه بسیار اهمیت دارد. مقالاتِ «شهر از نو» هر کدام نویسنده‌ای مجزا دارند و تنها مقاله‌ی افتتاحیه و اختتامیه‌ی بحث از لارنس جی ویل و توماس جی کامپانلا است که نام‌شان دو بار تکرار شده. اما کتاب مجموعه‌ای است به‌هم پیوسته و متنوع که به خوبی از پسِ طرحِ موضوع برمی‌آید. «شهر از نو» کتابی‌ست که هم می‌تواند برای مخاطبِ آشنا با معماری و شهرسازی، جذاب باشد و نکاتِ مهمی را از دل‌اش استخراج کرد و هم روایتی‌ست برای مخاطبی که چندان با اصطلاحاتِ معماری و شهرسازی آشنا نیست، چراکه کتاب اصلا اصطلاح‌محور نیست و برای مخاطبی که می‌خواهد با اهمیتِ روایتِ پس‌از فاجعه‌ی شهرها آشنا شود، بسیار راه‌گشاست.

«شهر از نو» در روزهای مناسبی به فارسی درآمد. و البته تجربه‌ی سال‌های اخیر نشان می‌دهد اگر این‌کتاب دو سال پیش یا ده یا سی‌سال پیش هم منتشر می‌شد زمانِ مناسبی بود؛ چراکه شهرهای ما مدام با انواعِ فجایع و سیل و زلزله و طوفان و حمله‌ی دشمن مواجه بوده‌اند. اینها اتفاقاتی است که هیچ شهری از وقوع‌اش رهایی ندارد. پس کتابی‌ست مهم برای ما تا بدانیم اهمیتِ روایت‌مان از فاجعه چه‌قدر زیاد است و چه‌گونه می‌شود با وقایعِ تروماتیک کنار آمد.

نزدیک‌ترین مثال‌اش سیلی‌ست که همین‌روزها ایرانِ ما درگیرش است و عملا تجربه‌ی ناخودآگاهی از ثبتِ روایت را به شیوه‌های مختلف تجربه می‌کنیم. با این اوصاف «شهر از نو» کتابی‌ست که با دو روی‌کرد می‌توان به آن نگاه کرد. اولی خوانش و تحلیلِ محتوای روایتِ کتاب از شهرهایی مانندِ ورشو، نیویورک، لس‌آنجلس و... است. و دومی نگاهی چاره‌جویانه برای روایتِ چیزی‌ست که شهرهای ما با آن مواجه هستند که چه‌گونه یک نویسنده یا پژوهش‌گر می‌تواند به روایتی برسد از وضعیتِ پسافاجعه و مهم‌تر از همه‌ی این‌ها، حکومت چه‌گونه می‌تواند با روایت و بازسازیِ مناسب یک فاجعه‌ی شهری را بچرخاند و بدل به چیزی کند که هم امید را برگرداند و هم شهر را نجات دهد. اما قبل از هر چیز باید فهمید که اصلا چه اتفاقی افتاده است.

فرجامِ شهرها
در یکی از مقاله‌ها با محور قرار دادنِ سه شهرِ شیکاگو، سان‌فرانسیسکو و نیویورک از اهمیتِ روایتِ فاجعه حرف زده می‌شود و این‌که چه رابطه‌ای وجود دارد میانِ تجدید بنای شهرها به کمکِ ملات و آجر و تجدید بنای محیط‌های فرهنگی به کمکِ کلمه و تصویر. کلمه‌ و تصاویری که قرار است مخاطب را با امیدواری و خوش‌بینی مواجه کند و این امر ممکن نیست مگر به مددِ تخیلِ روایی. چراکه ما فجایع را با داستان‌هایی که درباره‌شان شنیده‌ایم به یاد می‌آوریم و با این شیوه بازسازی شهر بدل به کنشی فرهنگی می‌شود. 

یکی از کلیدی‌ترین نکاتی که در کتاب مطرح می‌شود مسئله‌ی درک و تصورِ جامعه از یک اتفاق است. تا تصوری از یک موضوع نباشد خبری از درکِ آن هم نخواهد بود. «وقتی نتوانیم چیزی را تصور کنیم نمی‌توانیم آن ‌را بسازیم. ما جهان را با کلمات خلق می‌کنیم. طبقات را با داستان‌ها بنا می‌کنیم.» این مسئله از این جهت اهمیت دارد که بفهمیم چه‌گونه شهرهای آمریکایی پس از سیل‌ها و آتش‌سوزی‌ها و زمین‌لرزه‌ها و جنگ‌ها سر بر می‌آورند و دوباره زنده می‌شوند.

مسیری که با درکِ فاجعه پیوند خورده است. شهرِ شیکاگو آتش‌سوزیِ مهیبی را از سر گذراند و پس از آن نه‌تنها دوباره زنده‌گی و کار در آن بازگشت که یکی از مهم‌ترین جریان‌های تاریخِ معماری هم از دلِ آن زاده شد. جداً از مسئله‌ی درکِ فاجعه، یکی از بزرگ‌ترین شانس‌های شیکاگو این بود که با وجودِ از دست‌رفتنِ منطقه‌ی تجاریِ شهر، بخشِ دام‌داری و انبارها و تکه‌ای که عملا ثروتِ شهر متکی بر آن بود سالم ماند و با تکیه بر همین وجه و گردشِ مالیِ آن، بازیابیِ شهر انجام شد. وجهِ دیگرِ بازیابی شیکاگو برمی‌گردد به نوشته‌هایی که درباره‌ی شیکاگو شکل گرفت و به ساکنانِ شهر کمک کرد تا به لحاظِ عاطفی از بحران گذر کنند و این تخیلِ روایی بود که آشوب را به مثابه‌ی ردِ پای پیش‌رفت تجسم کرد.

نیویورکِ پس از یازده‌سپتامبر، اگر به لحاظِ سرعت کند‌تر از شیکاگو و حتا نگاهی متفاوت را درک کرد، اما عملا با احساساتِ نهفته‌ی آدم‌ها و روایتِ ارائه شده به آینده نگاه کرد. روایتی که حالا نه‌تنها به صورتِ خبر و تصویر که حتا با بررسی و انتخابِ طرح‌های یادبود در آن رویکردِ شهر را نشان می‌داد. شهری که هرگز فاجعه‌ای طبیعی را تجربه نکرده بود، اما حتا زمانی در دوره‌ی جورج واشینگتن یک‌سومِ آن از بین رفت، باز هم توانست سر بر آورد.

شعری از جیمز مِریل یادآوری می‌کند که «در نیویورک همیشه همه چیز ویران می‌شود.» و هر دو دهه اتفاقی سخت شهر را تهدید کرد و از دلِ این نوسازی‌ها هندسه‌ی خاصِ شهر تکمیل شد. بارها و بارها در داستان‌ها و رمان‌ها ویرانیِ نیویورک تصویر شده که یا در آتش می‌سوزد مثلِ رمانِ «انهدامِ گاتم» از جواکین میلر یا نابود می‌شود مثل رمانِ «آخرین آمریکایی». علاوه بر رمان‌ها روایتِ فیلم‌ها هم بارها تصویری از تهدیدِ نیویورک را نشان دادند که شهر تا مرزِ فروپاشی می‌رود و یک قدم مانده به ویرانیِ کامل، منجی می‌رسد. روایت‌هایی که حتا حادثه‌ی ۱۱سپتامبر را هم تبدیل به درامی شبیه به فیلم‌ها کرد.

در مقالاتی دیگر از کتاب به اروپا می‌رویم و با برلین طرف هستیم در میانه‌ی سده‌ی بیستم. شهری که از دست نازیسم رها شده و حالا به دنبالِ ارائه‌ی تصویرِ تازه‌ای‌ست. ویرانه‌ها جای‌شان را به تکه‌هایی دیگر می‌دهند، اما همین نوسازی هم دهه‌های بعد با نقدی جدی روبه‌رو می‌شود. تغییرِ سبکِ معماری و چهره‌ی شهر هدفی سیاسی بود پس از نیمه‌ی دهه‌ی پنجاه در تکه‌ی شرقیِ برلین. اما ماجرای برلین کمی متفاوت است با روایتِ شهرهای دیگر. بازسازی برلین تکه‌تکه و گاه ناقص بود. «برلین شبیه هر شهرِ دیگری، واجدِ سنت‌هایی مایه‌ی سرافرازی است و اپیزودهای شرم‌آوری در طولِ تاریخ هم دارد.» برلین مقاومتی نامعمول را تجربه کرد برابر پاسداشتِ گذشته، چرا که وجوهی از شرم را در گذشته می‌دید. «می‌توان بازسازیِ فوق‌العاده موفقِ برلین را به چشمِ یک عهدنامه‌ی مدنی نگریست اما بازسازیِ مزبور را به مثابه‌ی نمونه‌ای از انکارِ تاریخی هم نکوهیده‌اند.»

درخشان‌ترین مقاله‌ی کتاب اما فصلی‌ست درباره‌ی ورشو. شهری که هشتاددرصدِ آن با خاک یک‌سان شده بود و با ویرانیِ کامل و فراموشی فاصله‌ی چندانی نداشت. شهری که درس عبرت و مثلی تاریخی شد و سال‌ها بعد پاریس تسلیم شد تا مانندِ ورشو زیبایی‌اش را از دست ندهد بر اثرِ مقاومت. از ۷۸۰ ساختمان ثبت‌شده‌ی تاریخی ورشو، تنها ۳۵ بنا جانِ سالم به در بردند و حتا بعضی از ساختمان‌ها هنوز حفره‌هایی برای جاسازیِ دینامیت در خود داشتند. ورشو اما بازگشت. هیچ توجیهِ نظامی برای چنین سطحی از ویرانی وجود نداشت، اما همه چیز از دست رفته بود و بازسازی کاری بود دشوار. اگرچه بازسازیِ ورشو بدل به اتفاقی تبلیغاتی شد و در ایدئولوژیک‌ترین دوره‌اش موسوم به رئالیسم سوسیالیستی سعی کرد شیوه‌ای تازه را ارائه دهد. 

اولین گام در همان سال‌های ابتدایی بازسازی، ساختِ دوباره‌ی شهرِ کهن یا مرکز تاریخی ورشو بود که نمادِ هفتصد سال قدمتِ شهر محسوب می‌شد. اتفاقی که هویتِ تاریخی و فرهنگیِ لهستان را بازسازی کرد. بازسازی‌ای که با انتخابِ دوره‌ای باشکوه از گذشته همراه بود و لهستانی با بهترین دوره از لحاظِ اجتماعی و فرهنگی انتخاب شد برای به یاد آوردن. شهرِ کهن با فرمِ آرمانیِ سده‌های هفده و هجده بازسازی شد و تغییرات و الحاقاتِ قرنِ نوزدهمی به کل کنار گذاشته شد و حتا تکه‌هایی سالم از تندیس‌ها تخریب شد و جای‌شان را چیزهایی دیگر پر کرد.

بازسازی ورشو اگرچه بازگشتِ زنده‌گی به منطقه‌ای جغرافیایی محسوب می‌شود، اما نمونه‌ای بود که تماما در خدمتِ ایدئولوژی بود و حتا به لحاظِ ایمنی هم چندانِ قابلِ اطمینان نبود. چراکه ضرورتِ پایانِ سروقتِ پروژه‌ها باعث شتابی شده بود که بعدها دوباره تخریب و ریزش را به خود دید.
اما وقتی از معماریِ رئالیسم سوسیالیستی حرف می‌زنیم، منظورمان چیست؟ سبکی از معماری مد نظر است که با خصوصیاتِ اینترنشنال استایل کاملا در تضاد است و همه چیز را در ضدیت با معماریِ سرمایه‌داری تعریف می‌کند و سبکِ تازه را سلاحی می‌داند از سوی سرمایه‌داری. معماریِ رئالیسم سوسیالیستی به دنبالِ این بود تا علاوه بر ساختِ بنا و خیابان، سازنده‌ی روحِ انسان‌ها هم باشد و در هر جایی و هر زمانی بر ذهنِ توده‌ی مردم اثر بگذارد و بازگوکننده‌ی آرمان‌های اجتماعی باشد. این شیوه‌ی معماری قرار بود به مردم بفهماند که مالک و اربابِ کشورشان هستند. تاب‌آوری و برگشت به زنده‌گی در ورشو هنوز هم اتفاقی مهم است در تاریخ معماری و شهرسازی و از بختِ بدشان بود که این بازسازی پیوند خورد با یک ایدئولوژیِ بیگانه و تا دهه‌ها ادامه‌دار بود.

تاب‌آوری چیست؟
در مقاله‌ی پایانی کتاب به این نکته پرداخته می‌شود که اساسا تاب‌آوری چیست؟ حالا پس‌از خواندنِ روایت‌ِ شهرهای گونه‌گون و سرنوشت‌شان، مفهومِ تاب‌آوری جا افتاده و نویسنده‌گانِ مقاله‌ی ابتدایی، اصولِ بنیادینِ تاب‌آوری را شرح می‌دهند و معتقدند روایت‌های تاب‌آوری یک ضرورتِ سیاسی هستند که می‌توانند از تاب‌آوری حکومت‌ها پرده بردارند. روایت‌های تاب‌آوری همواره مناقشه‌برانگیز هستند. تاب‌آوریِ محلی در پیوند است با نوسازی ملی. تاب‌آوری تحتِ حمایتِ منابعِ بیرونی قرار دارد و دوباره‌سازیِ شهرهای مظهرِ تاب‌آوری انسان‌هاست. به یاد آوردن محرکِ تاب‌آوری‌ست و از همین رو اهمیت می‌یابد روایت‌هایی از فجایع که برای آشنایی و درک در ذهنِ انسان‌ها می‌نشیند و ثبت می‌شود. 

«شهر از نو» کتابی‌ست که تصویری روشن می‌دهد به خواننده از اهمیتِ تاب‌آوری و حتا وجهِ سیاسی بازسازی و نوسازی شهر را هم نشان می‌دهد. کتابی خوش‌خوان است با ترجمه‌ای روان و صحیح. نویدِ پورمحمدرضا، مترجمِ کتاب، دانشجوی دکتری مهندسیِ شهرسازی دانشگاه تهران است و کاملا بر موضوع اشراف دارد. «شهر از نو» روایتی‌ست که به ما می‌تواند بفهماند چه‌گونه باید ابتدا اتفاقِ رخ‌داده در شهرها را درک کنیم و سپس با فاجعه در شهرهای‌مان کنار بیاییم و آنها را تبدیل به عنصری امیدبخش و محرک کنیم و هرگز فراموش نکنیم گذشته را. که شهر خیالِ بدن‌مندِ ذهنِ آدمی‌ست و زنده‌گی را با تکه‌های پراکنده‌ی آن به یادمی‌آوریم.

 


منبع : سازندگی
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

در ورزشگاههای فوتبال چه خبر است؟

نفرت پراکنی قومیتی و شعارهایی با محوریت تفرقه افکنانه روز به روز در ورزشگاههای ایران در حال پر رنگ تر شدن است و کسی هم به این بحران و تهدید جدی واکنش خاصی نشان نمی دهد.

توازن منطقه اى،توسعه روستايى و توانمند سازى اقشار آسيب پذير چگونه انجام ميشود؟

با توجه به گذشت بیش از پنجاه سال از عمر برنامه‌ریزی در ایران و علی‌رغم تجربه‌ای نسبتاً طولانی در این دوران، نگاه بخشی بر نظام برنامه‌ریزی ایران غالب بوده‌است تا جایی که کشور ایران دچار عدم تعادل‌های منطقه‌ای بالایی در جغرافیای خود به ویژه در میان بخش شهری و روستایی بوده‌است.

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدیو: روستایی که محو شده!

روستایی که محو شده! روستای "چم حسین" تنگ تیر که تا پیش از سیل در شهرستان چگنی قرار داشت، در حال حاضر وجود خارجی ندارد و با آب یکسان شده است.

ویدیو: مکالمه تلفنی یک کودک ۶ ساله اصفهانی با اورژانس و درخواست کمک برای نجات مادرش

مکالمه تلفنی یک کودک ۶ ساله اصفهانی با اورژانس و درخواست کمک برای نجات مادرش به جز تلخی دلهره و تنهایی یک کودک و زبان شیرین و شیوا و هوش بالای او ؛ ضرورت آموزش کودکان عنصر کلیدی در این ویدیوست.

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر