تأملی بر ضرورت تغییر سیاست‌های مصرف آب

شناسه خبر: 139365 سرویس: توسعه ، اقتصادی ، گوناگون سه شنبه ۲۶ تير ۱۳۹۷, ۴۹ : ۱۳ : ۰۰
تأملی بر ضرورت تغییر سیاست‌های مصرف آب
در دهه 30 با تغییراتی که در برنامه‌ریزی کشور پدید آمد، هم‌زمان با تشکیل سازمان برنامه‌وبودجه، امور برنامه‌ریزی توسط آمریکایی‌ها و ایرانی‌های تحصیل‌کرده از فرنگ برگشته آغاز شد.
۵۵آنلاین :

در دهه 30 با تغییراتی که در برنامه‌ریزی کشور پدید آمد، هم‌زمان با تشکیل سازمان برنامه‌وبودجه، امور برنامه‌ریزی توسط آمریکایی‌ها و ایرانی‌های تحصیل‌کرده از فرنگ برگشته آغاز شد. در اولین اقدامات مطالعات آمایشی در دستور کار قرار گرفت و زمانی که نمایندگان شرکت D&R آمریکایی پا به خوزستان گذاشتند یا تصویری مشابه دره تنسی کالیفرنیا روبه‌رو شدند، جلگه‌ای پهناور با آب و هوایی مناسب، سرسبز دارای بیشه‌هایی وسیع با تنوع جانوری و گیاهی فراوان. آن‌ها که به اقصی نقاط کشور سفرکرده بودند این منطقه را مناسب‌ترین نقطه کشور برای توسعه کشاورزی و انرژی تشخیص دادند که می‌تواند به نوان انبار غله و پایتخت انرژی نقش ایفا کند و به همین منظور به‌سرعت دست‌به‌کار مطالعات برای اجرای طرح‌هایی شدند و توسعه کشور با تفکر لیبرالی و سرمایه‌داری متناسب با تفکر حاکم در امریکا با سرعت هرچه‌تمام‌تر کلید خورد. ولی هنوز ملاحظات محیط‌زیستی و اجتماعی در مطالعات طرح‌ها وارد نشده بود و مطالعات تا حد بررسی‌های فنی و اقتصادی باقی‌مانده بود.

پس از ساخت سدهای دز و اکباتان و لار و لتیان ... و توسعه منابع نفتی و گازی و ساخت نیروگاه‌های حرارتی و خطوط انتقال آب و برق و بهره‌مندی شهرها از آب سالم و انرژی برق و بروز نشانگان توسعه اقتصادی، سدها و نیروگاه‌ها و کارخانه‌های متعدد دیگری نیز ساخته شدند تا آنجا که با تبلیغات فراوان مانند «یکی بخر دوتا ببر» یا «بیشتر مصرف کن کمتر هزینه کن» در مصرف انرژی و سایر تبلیغات مشابه و دادن وام و تنفس در پرداخت هزینه خرید کالاها، تفکر لیبرالی حاکم توانست فرهنگ مصرف‌گرایی را بر فرهنگ صرفه‌جویی چند هزارساله ایرانیان غالب کند، چراکه تولید مازاد بر مصرف بود و باید هزینه قیمت تمام‌شده آن از طریق مصرف بیشتر به طریقی جبران می‌شد ولی نکته مهم این بود که شکاف طبقاتی رو به افزایش بود و توسعه روستایی که می‌توانست محور توسعه پایدار کشور باشد به فراموشی سپرده‌شده بود. در ادامه توسعه تولید از نیاز جمعیت شهری فزونی گرفت و به‌تدریج با ورود القائاتی همچون «کشور ثروتمند»، «کشور دارای منابع سرشار و معادن غنی و خاک حاصلخیز و آب‌های فراوان» در کتاب‌های درسی تصور فراوانی تمام‌نشدنی نیز در بین عامه مردم گسترش پیدا کرد تا حدی که آب را نیز مانند مابقی موهبت‌های الهی و منابع طبیعی رایگان و تمام‌نشدنی پنداشته و غافل از سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده برای ایجاد مخازن ذخیره، در پایاب سدها به‌خصوص در توسعه کشاورزی جلگه خوزستان به‌سرعت هر چه تمام‌تر ادامه یافت و تقاضای مصرف آب بیشتر حتی در ایتان های کویری نیز جز حقوق اجتماعی مسلم قرار گرفت.

درزمانی که زمامداران وقت به‌تدریج داشتند متوجه خطای بارگذاری بیشتر روی منابع آب می‌شدند با توجه به خفقان سیاسی و ظلم‌هایی که بر ملت رفته بود، در سال 57 انقلاب اسلامی پیروز شد و با قطع روابط با دول غربی و آمریکا و دادن شعار خودکفایی کشور ناچار به استفاده از مدیران جوانی شد که تاکنون سکان برنامه‌ریزی و کار اجرایی را بر عهده نداشتند و مجبور بودند از مطالعات و برنامه‌ریزی‌های قبلی استفاده کنند ولی هنوز چرخ توسعه به حرکت درنیامده که کشور درگیر هشت سال جنگ تحمیلی می‌شود و با عدم پیش‌بینی سرنوشت جنگ نیاز به موالید بیشتر احساس می‌شود و جمعیت با رشدی فزاینده فزونی می‌گیرد. در یک مقطع زمانی پس از جنگ ما شاهد کشوری هستیم که یک دوره جنگ هشت‌ساله را پشت سر گذاشته، سرمایه‌های خود را ازدست‌داده، بسیاری از زیرساخت‌های اقتصادی‌اش دچار آسیب شده ولی باید پاسخگوی امنیت غذایی مردم باشد و از همه مهم‌تر مردمی دارد که هنوز فرهنگ مصرف زیاد، کار راحت و دریافتی بالا را در خاطر دارد و از طرفی برنامه ریزان و سیاست‌گذاران و متخصصان امر از ورود ملاحظات جدید محیط‌زیستی و اجتماعی در مطالعات و توسعه روستایی غافل هستند. پس از جنگ و پس از هشت سال دوره سازندگی با همان تفکر استفاده حداکثری از منابع برای پاسخ به تقاضای بازار و نیازهای مردم کم‌کم نشانگان توسعه رخ نمون می‌شود و در ادامه با اصلاح رفتارهای سیاسی و ورود سرمایه‌گذاری خارجی کسب‌وکار بهبود می‌یابد و ایران سومین سدساز جهان می‌شود و همچنان تفکر استفاده از منابع حداکثری بر سیاستگذاری کشور حاکم و همچنان بر مصارف منابع افزون می‌شود غافل از اینکه در پس این افزایش بهره‌وری و اصلاح الگوی مصرف هیچ اقدامی صورت نپذیرفته و جمعیت همچنان رو به افزایش است و این جمعیت جوان نیازمند نان و کار است.

در همین مقطع زمانی (از سال 2005) بیشترین گازهای گلخانه‌ای تولید و باعث گرمایش زمین و موجبات تغییر اقلیم می‌شود.

اکنون زمانی است که بد مصرفی منابع آب و انرژی و توسعه افسارگسیخته بر پایه آب چهره کریه خود را بنمایاند و نتیجه استقرار تفکر مصرف‌گرایی و پاسخ به تقاضای و سیاستگذاری غلط در ایجاد روابط بین‌المللی برای اطلاع از آخرین دستاوردهای علمی و تسهیل ورود سرمایه‌های خارجی، عدم توجه به علومی مانند مدیریت ریسک و مدیریت استراتژیک و برنامه‌ریزی و عدم‌اصلاح رفتارهای مدیریتی و علوم اجتماعی و محیط‌زیستی و گرفتار آمدن در چنبره روزمرگی عرصه را بر کشور تنگ کند.

در بروز اولین نشانه‌ها، در سال 79 در اثر شور شدن آب در آبادآن‌که روزی از بالاترین کیفیت آب شرب در خاورمیانه برخوردار بوده، مردم معترض و عصبانی تجمع و عصبانی کرده درگیری ایجاد می‌شود. علت شور شدن آب در آبادان آبشویی اراضی توسعه نیشکر و ورود زه آب‌های آن‌ها در رودخانه کارون است. در سال‌های بعدی نیشکر که با تفکر زیاد بودن آب موجود در منطقه توسعه می‌یابد، غده سرطانی آب و محیط‌زیست خوزستان می‌شود.

در دومینوی شکست تفکر توسعه بر پایه آب و تالاب‌های و دریاچه‌های متعددی در استان‌ها خشک می‌شوند، کیفیت آب پایین‌دست حوضه‌های آبریز به‌شدت تحت تأثیر قرارگرفته و آبی به کشت‌های دائمی مثل نخیلات نمی‌رسد و عاملی برای بروز التهابات و تجمعات و اعتراضات در خرداد و تیر 1397 می‌شود.

طبق معیارهای بین الملی کشورها فقط مجاز به مصرف 20 و حداکثر 40 درصد منابع آب تجدید پذیر خود هستند ولی طبق آمارهای ملی ایران 110 درصد از منابع خود را مصرف می‌کند (10 درصد از آب برگشتی را نیز مصرف می‌کند). بر اساس یافته چنین کشورهایی به‌سرعت وارد فاز بحران شده و شرایط بحران‌های اقتصادی و اجتماعی فراهم می‌شود.

اصلاح روش‌هایی که در اثر فرهنگ مصرف‌گرایی شکل‌گرفته ایران را در رده‌های اول کشورهای پرمصرف منابع آب و انرژی جهان قرار داده درحالی‌که دیگر منابعی برای استفاده ندارد و حل مشکل سازگاری با وضعیت موجود نیازمند عزمی ملی و نگاه چندوجهی و فرا بخشی به مقوله آب و انرژی است.

ازآنجاکه وجود سوء مدیریت و فساد سیستماتیک و رانت‌های خاص عامل بزرگی در از بین رفتن اعتماد عمومی و سرمایه‌های اجتماعی شده باید ابتدا بازسازی اعتماد مهم‌ترین عامل برای اصلاح وضع موجود و پذیرش شرایط جدید باشد.

اخیراً وزیر نیرو با توجه به همکاری 10 ساله یونسکو در خارج از کشور با درکی از شرایط خطیر پیش رو به دولت پیشنهاد داد که کارگروه سازگاری باکم‌آبی تشکیل شود که این کارگروه با حضور روسای سازمان برنامه‌وبودجه، سازمان حفاظت محیط‌زیست، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت صنعت و معدن، وزارت نیرو و وزارت کشور تشکیل‌شده و در حال برنامه‌ریزی اجرایی است که شاید بهتر بود از سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، وزارتخانه‌های آموزش پرورش، فناوری اطلاعات و ارتباطات و ارشاد اسلامی نیز در این کارگروه برای پیشبرد اهداف آموزشی و فرهنگی و اجتماعی دعوت می‌شد که آنچه نیاز است کارکردن روی بنیان‌های فکر کودکان و نوجوانان این سرزمین و تغییر فرهنگ مصرف و از همه مهم‌تر اعتمادسازی است.

به نظر می‌رسد در این زمان یادآوری مثل‌های شیرین فارسی بیشتر از هر وقتی کاربرد داشته باشد که:

«آن سبو بشکست و آن پیمانه ریخت» یا «جیک‌جیک مستونت بود فکر زمستونت نبود؟»

 

 


منبع : تجارت فردا
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

باز کردن گره‌های زندگی با دست

در این مطلب فهرستی از این راهکارها که ساده اما موثر و کاربردی می‌باشند را ارائه می‌دهیم تا با انجام آنها بتوانید تغییراتی را در زندگی‌تان ایجاد کنید.

اتحادیه اروپا 12 هزار جوان 18 ساله را رایگان راهی سفر می‌کند

مقامات اروپایی از امکان سفر رایگان ۱۲ هزار جوان اروپایی در منطقه شنگن خبر دادند

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدیو: جنایت بزرگ ترامپ

ترامپ:عربستان از ما ده ها میلیارد دلار اسلحه می خرد و ما حاضر نیستیم به خاطر قتل انسانها، از سر روابطمان با عربستان و قراردادهای پر سود نظامی با آنها بگذریم.

ویدیو: شهر را چگونه به سبک جهادی به تاراج بردند؟

شهر را چگونه به سبک جهادی به تاراج بردند؟ واگذاری ۱۷۰۰ ملک و آپارتمان نجومی در دوره قالیباف

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر