نتیجه‌ای یافت نشد.

بازار تبریز که هفته پیش در آتش سوخت چه جایگاهی در تاریخ تجارت ایرانیان و میراث فرهنگی ایران‌زمین دارد؟

شناسه خبر: 174102 سرویس: توسعه ، فرهنگ و میراث فرهنگی ، کسب و کار ، گوناگون سه شنبه ۳۱ ارديبهشت ۱۳۹۸, ۴۸ : ۱۸ : ۰۰
بازار تبریز که هفته پیش در آتش سوخت چه جایگاهی در تاریخ تجارت ایرانیان و میراث فرهنگی ایران‌زمین دارد؟
سیدمحمد بهشتی، می گوید: باید به این نکته توجه کرد که بازار تبریز نه‌تنها بزرگترین بازار ایران است بلکه بزرگترین بازار سرپوشیده در جهان است. بنابراین سرکشی‌ها به آن باید به گونه‌ای باشد که فرسودگی‌ها در زیر ساخت‌ها به سرعت ترمیم و تعویض شود و رفتاری که در قبال این سازه بزرگ سرپوشیده باید اعمال شود، باید رفتاری کاملا پرستارانه باشد.
۵۵آنلاین :

خبرنگار گروه جامعه: آتشی که روز ۱۸ اردیبهشت امسال به جان بزرگترین بازار سرپوشیده جهان افتاد بخشی از این سازه عظیم را از بین برد که ۱۰ سال پیش هم در دام حریق افتاده بود. اما سرای ایکی قاپیلار که یکی از ۱۳ سرای بازار تبریز است، آبان ماه سال ۸۸ هم آتش گرفت و بیش از ۱۲۰ واحد تجاری آن در شعله‌های آتش سوخت. این سرا که مختص مغازه‌های لباس‌فروشی و لوازم آرایشی و بهداشتی است، پس از گذشت ۳ سال بازسازی شد و کسبه و بازاریان در آن به فعالیت‌های تجاری خود مشغول شدند. با این حال ساعت ۲۱ روز ۱۸ اردیبهشت زمانی که بازار تقریبا تعطیل بود، شعله‌های آتش بخشی از بازار را در خود بلعید تا شواهد نشان دهد که مرمت دوباره این قسمت تنها ساخت دوباره مغازه‌ها را به همراه داشته و به موارد ایمنی چندان توجهی نشده است. 

کجا و چرا؟
‏جز سرای ایکی قاپیلار که مرکز اصلی آتش‌سوزی بازار سرپوشیده تبریز بود و تقریبا به صورت کامل سوخت، دالان سقط‌فروشان و چند مغازه‌ی هم‌جوار هم از حریق در امان نماندند و سوختند. اما بقیه بازار از شعله‌های آتش محفوظ شد تا خاطرات مردم تبریز به طور کامل دود هوا نشود. 
در همان کارشناسی اولیه، فرهاد عزیزی، مدیر امور پایگاه‌های میراث جهانی، اتصالات برق سرای ایکی قاپیلار را دلیل اصلی حریق عنوان کرده بود. با توجه به تعطیلی بازار و استفاده نکردن بازاریان از وسایل برقی، می‌توان فرسودگی اتصالات را علت اصلی آتش‌سوزی دانست و در همین زمینه می‌توان شهرداری منطقه ۸ تبریز را به علت سهل‌انگاری در برطرف کردن معایب برقی این محدوده بازار یکی از مقصران اصلی به شمار آورد.

اما مساله‌ای که بیش از همه بر آتش بازار دامن زد، این است که حریق در ساعت ۹ شب، زمانی که تعطیلی بازار است، رخ داده است. اما چون سرای ایکی قاپیلار فاقد نگهبان بوده تا اطلاع یافتن مردم و اندک مغازه‌دارانی که در دالان‌های بازار قدم می‌زدند و اطلاع دادن به آتشنشانی زمانی طی شده و حریق مغازه‌های سرای دو دری یا همان ایکی قاپیلار را در خود سوزاند. حدود ساعت ۳ بامداد ۱۹ اردیبهشت آتش خاموش می‌شود؛ با این وجود حدود ۶ ساعت تا مهار کامل آتش طول می‌کشد و بیش از ۱۰۰ واحد در سرای ایکی قاپیلار به تلی از خاکستر تبدیل شدند و چیزی از آنها باقی نماند. داغ شدن و انفجار اسپری‌های آرایشی و بهداشتی به انتشار حریق
 کمک کرد.
بازار سوخته ‌است و حالا تلاش برای بازسازی آنها شروع شده است. اما شاید حتی پیش از اینکه بتوان به دلایل آتش‌سوزی پرداخت، باید این سوال را مطرح کرد که چرا در چنین مکانی که بخشی از میراث فرهنگی و تاریخی به حساب می‌آید و سابقه آتش سوزی در ۱۰ سال گذشته را هم دارد، سیستم‌های اعلام حریق و تأسیسات الکتریکی برای مقابله با آتش طراحی و در نقاط مختلف نصب و اجرایی نشده است؟ 
باید به این نکته توجه کرد که سرای ایکی قاپیلار به طور دقیق در وسط محوطه بازار واقع شده است و ممکن است با سهل‌انگاری‌های اینچنینی در آینده و در صورت کشیده شدن آتش به بخش‌های دیگر این احتمال وجود داشته باشد که بازار سرپوشیده تبریز به طور کامل 
سوخته شود. 

ویرانی تجارتخانه ایران
آنچه ما به عنوان بازار تبریز در دوران معاصر می‌شناسیم، متفاوت است با آنچه بیش از ۳۰۰ سال پیش مردم از بزرگترین بازار سرپوشیده جهان سراغ داشتند. 
در سال ۱۱۹۳ هجری قمری بازار بزرگ تبریز را زلزله از پای درآورد و به تلی از خاک بدل کرد تا اینکه نجفقلی خان دنبلی، حاکم وقت تبریز آن را بازسازی کرد و جان دوباره‌ای به آن بخشید تا به مرکز مهمی برای تاجران انگلیسی تبدیل شود. 
در دوران عباس میرزا، این سازه بزرگ سرپوشیده به عنوان اصلی‌ترین مرکز تجارت ایران حدود ۳۵ درصد کل مراودات تجاری ایران با اروپا را عهده‌دار بود؛ تاجران اروپایی پارچه، شیشه و آینه، وسایل ماشینی و قند و شکر را به بازار تبریز وارد می‌کردند و در عوض بازاریان تبریزی هم جنگ افزار، تنباکو، خشکبار، مزو و موم به تاجران اروپایی می‌فروختند و از همین طریق بخشی از فرهنگ ایرانی به اروپا صادر می‌شد. پس از این دوره طلایی و به مرور زمان بازار تبریز اهمیت تجاری خود را نسبت به گذشته از دست داد اما همچنان می‌توان این بازار را یکی از مراکز مهم تجارت فرش
 به حساب آورد. 
غیر از نقش مهم بازار تبریز در سال‌های نه‌چندان دور می‌توان به ثبت این سازه بزرگ در میراث جهانی یونسکو اشاره کرد؛ در سال ۲۰۱۰ این بنای عظیم سرپوشیده به عنوان بزرگترین بازار سرپوشیده جهان و اولین بازاری که به عنوان میراث جهانی به ثبت رسیده است، در جهان شناخته شد. 
پس از سال ۲۰۱۰ و در سال ۲۰۱۳ هم نام بازار تبریز بار دیگر بر سر زبان‌ها افتاد و آن هم زمانی بود که پروژه نوسازی بازار تبریز به عنوان یکی از پنج طرح برگزیده هیئت داوران جایزه معماری آقا خان معرفی شد. جایزه به سازمان میراث فرهنگی ایران، دفتر آذربایجان شرقی به عنوان مجری این طرح تعلق گرفت و محمد بهشتی، مشاور رئیس سازمان میراث فرهنگی از طرف ایران این جایزه را دریافت کرد.

 این جایزه که در سال ۱۹۷۷ میلادی پایه گذاشته شده، از نظر مالی برترین جایزه معماری در جهان به‌شمار می‌آید و به برنده این جایزه ۱ میلیون دلار داده می‌شود.
بازار تبریز با یک سازه معمولی فرق دارد

جایزه معماری آقاخان روی شیوه‌های بومی و اسلامی و راهکردهای معماری کهن و نوین در توسعه جهان سوم متمرکز است و هدف از این جایزه، شناخت نمونه‌های برتر معماری است که هم طرح‌های نوین را دربر گیرد، هم فاکتورهای اجتماعی و بهبود و توسعه آنها و هم مفاهیم بازسازی، دوباره استفاده‌سازی، محافظت و طراحی محیط زیست عنوان شده است. با توجه به اینکه سیدمحمد بهشتی به عنوان نماینده دریافت جایزه آغا خان از ایران بوده است، گفت‌و‌گویی با او انجام شده که در ادامه می‌خوانید. سید محمد بهشتی، عضو شورای عالی میراث فرهنگی و گردشگری ایران که در سال ۲۰۱۳ از سوی سازمان میراث فرهنگی جایزه جهانی آقاخان را برای پروژه نوسازی بازار تبریز دریافت کرد، در پاسخ به این سوال که در آینده برای مرمت و نوسازی بازار تبریز چه باید کرد که در بازه زمانی کوتاه دوباره دچار آتش‌سوزی نشود، گفت: برای هر ساختمانی که احداث می‌شود باید پیش‌بینی‌های ایمنی به نحوی انجام شود که اتفاقات ناگواری چون آتش‌سوزی باعث تخریب ساختمان نشود بنابراین یکی از وظایف سازمان آتش‌نشانی همین است که بررسی‌های لازم را انجام دهد و به ساختمان‌ها اجازه بهره‌برداری ندهد تا موارد ایمنی در آنها به‌طور کامل رعایت شود. 

اما در مورد بازار بزرگ تبریز به عنوان بزرگترین بازار سرپوشیده جهان که جزیی از میراث جهانی هم به ثبت رسیده به‌طور طبیعی باید تفاوت‌هایی وجود داشته باشد زیرا با یک سازه معمولی فرق‌های زیادی دارد. در ابتدا برای مرمت دوباره این بنا باید کارشناسی‌های لازم انجام شود و سپس طرح مرمت آن آماده و اجرایی شود؛ ضمن اینکه، مرکز میراث جهانی یکی از مراجع قانونی است که باید در بحث مرمت این بنا نظر بدهد.

در طرحی که برای مرمت بنا برای پیشگیری از چنین مواردی پیش‌بینی شده بود آیا به سیستم‌های اعلام حریق هم توجه شده بود؟ 

همه بازار در آتش‌سوزی ۱۸ اردیبهشت، طعمه حریق نشده است و تنها یکی از سراها سوخته است با این حال همه پیش‌بینی‌های لازم در زمینه توجه به نکات ایمنی در طرح مرمتی که حدود هفت سال قبل اجرایی شده بود، انجام شد. به‌طور مثال در بناهای تاریخی این مسئله در نظر گرفته می‌شود که اجازه ورود لوله‌کشی آب به داخل بنا داده نمی‌شود و در طرح مرمت بازار بزرگ تبریز حتی این موارد هم رعایت شده بود که هیچ‌گونه زیرساختی به عنوان لوله‌کشی آب وارد بنا نشود زیرا، لوله‌کشی‌های آب به مرور باعث تخریب بنا می‌شود و با این اوصافی که گفتم تمام موارد ایمنی در طرح ترمیمی در نظر گرفته شده بود اما به نظر می‌رسد که در این سال‌ها سهل‌انگاری صورت گرفته است زیرا در مرمت هر بنای تاریخی تنها طرح بازسازی مورد بحث نیست بلکه در مرحله بهره‌برداری از بنا هم باید سرکشی‌های لازم به‌طور مداوم از زیر ساخت‌ها انجام شود تا از چنین حوادثی که خسارات سنگینی را به بار می‌آورد، پیشگیری به عمل آید. به این نکته توجه کنید که خسارت‌ها تنها به از بین رفتن مغازه‌ها و اموال مردم محدود نمی‌شود بلکه در مورد بناهای تاریخی اینگونه حوادث باعث از بین رفتن بخشی از تاریخ، معماری و فرهنگ کشور می‌شود. 

بنابراین باید به این نکته توجه کرد که این بازار نه‌تنها بزرگترین بازار ایران است بلکه بزرگترین بازار سرپوشیده در جهان است. بنابراین سرکشی‌ها به آن باید به گونه‌ای باشد که فرسودگی‌ها در زیر ساخت‌ها به سرعت ترمیم و تعویض شود و رفتاری که در قبال این سازه بزرگ سرپوشیده باید اعمال شود، باید رفتاری کاملا 

پرستارانه  باشد. 

چه تمهیداتی باید در بازار تبریز در نوسازی آینده اجرایی شود؟

 در حادثه اخیر سیستم‌های اعلام آتش‌نشانی وجود نداشت و با توجه به اینکه آتش‌سوزی در زمان تعطیلی بازار رخ داد تا اطلاع سازمان آتش‌نشانی از وقوع حادثه دقایقی طول کشید و به همین دلیل حریق دامنه‌دار شده است بنابراین یکی از تمهیداتی که باید در این بازار به کار برده شود همین سیستم‌هایی است که به عنوان اعلام آتش‌نشانی از آنها یاد می‌شود و سازمان آتش‌نشانی را از حادثه خبر می‌کند. اما در اینگونه بناها تنها نباید به سیستم‌های اعلام حریق اکتفا کرد زیرا امروزه در بسیاری از ساختمان‌های مدرن هم حتی سیستم‌های پیشرفته‌ای وجود دارند که زمانی که کسی برای اطفاء حریق در مکان حاضر نیست به عنوان خنک‌کننده، آتش را خاموش می‌کنند اما در حادثه اخیر تبریز مدیران با علم به اینکه با چه سازه مهمی روبه‌رو هستند سهل‌انگاری کرده و از سیستم‌های الکتریکی برای اعلام به آتش‌نشانی و خنک‌کننده برای اطفاء حریق در بازار استفاده نکرده‌اند. در واقع در این زمینه سهل‌انگاری رخ داده است که می‌توانست با رعایت بیشتر موارد ایمنی از آن جلوگیری کرد. 

چه مواردی در طرح بازسازی بازار سرپوشیده تبریز رعایت شده بود که جایزه آقا خان را به خود اختصاص داد؟

با اینکه در طراحی مرمت بازار تبریز که توانست جایزه آقاخان را دریافت کند سیستم اطفاء حریق هم وجود داشته است و موارد ایمنی به‌طور کامل در طرح و اجرا رعایت شده بود اما در آن زمان این جایزه برای استفاده از موارد ایمنی به طرح این بازار تعلق نگرفت و اهدا این جایزه به بازار تبریز دلیل دیگری داشت. جایزه آقا خان در آن زمان به مشارکت مردم در موضوع مرمت و احیاء بنا داده شد و همکاری مردم و بازاریان تبریز در بازسازی این میراث جهانی برای گردانندگان جایزه اهمیت ویژه‌ای داشت و در حادثه اخیر هم باید از مشارکت مردم برای احیا دوباره بخشی از بازار که در آتش سوخت استفاده کرد و نکند که همکاری مردم و بازاریان در زمینه نگهداری از بازار تبریز ضعیف شده باشد. مسئولان باید از موضوع مشارکت حداکثر بهره را ببرند و از هر سیستم تازه‌ای که می‌توان باید استفاده کرد تا این بنا ایمن شود زیرا این بازار محل کسب بازاریان فراوانی است که به دلیل اینکه ساعات زیادی در طول روز در آن هستند، به نوعی محل زندگی هم به حساب می‌آید.

در دوره‌ای بازار تبریز یکی از مهم‌ترین مراکز تجارت ایران با کشورهای اروپایی بود، با توجه به تحریم‌هایی که وجود دارند و از سوی دیگر از سکه افتادن بازارهای سنتی، بازار تبریز چگونه می‌تواند باز هم این نقش را حداقل میان کشورهای آسیایی ایفا کند؟

بهترین تجار ایرانی، آذری‌ها به‌خصوص تبریزی‌ها هستند و به همین دلیل تبریزی‌ها باید این مشکل را حل کنند. البته بازار تبریز هنوز در حوزه فرش نقش مهمی را در تجارت ایفا می‌کند و به نظرم نباید به بازارهای آسیایی فکر کرد و بلکه بازار تبریز و تجار آن می‌توانند به بازارهای اروپایی نگاه ویژه‌ای داشته باشند. در گذشته بازرگانان تبریز فرش‌ها را از سراسر ایران جمع‌آوری کرده و به اروپا صادر می‌کردند اما امروزه اوضاع فرق کرده است. با این حال تبریزی‌ها می‌توانند نقش ناجی را در بازار تبریز در زمینه مراوده با اروپا ایفا کنند. 


منبع : سازندگی
اشتراک گذاری

نظرات

دیدگاه‌های شما پس از تایید ناظر منتشر می‌شود.
متون غیرفارسی و پیام‌های حاوی توهین، تهمت یا افترا تایید نخواهد شد.

انصراف

دیدگاه 55

بیشتر

دیدن «دیوها» که کاری ندارد.

در این میان اما راننده‌ای هم در شهر قزوین پیدا می‌شود که روی شیشه خودروی خود نوشته: «کرایه نداری برو، حلالت نگو ندارم، برو بسلامت»

آینده‌پژوهی ایران و اکوسیستم استارتاپی

شناخت مسائل مربوط به آینده کشورها، پیش‌بینی سناریوهای محتمل در حوزه‌های مختلف و تحلیل تغییرات پیش‌رو، به امری بسیار مهم و اساسی برای کشورهای جهان تبدیل شده است. اهمیت این مباحث آن‌چنان است که در کشورهای پیشرفته سال‌های درازی است رشته‌های مرتبط با آینده‌پژوهی

اخبار ویدئویی

بیشتر

ویدیو: ورود مسوولین با خودرو به میدان نقش جهان اصفهان

ورود مسوولین با خودرو به میدان نقش جهان اصفهان برای حفاظت از این محوطه تاریخی، ورود خودروها ممنوع است

ویدیو: کشتن بیرحمانه توله خرس ۲ساله در سوادکوه

هشدار - دارای صحنه دلخراش کشتن بیرحمانه توله خرس ۲ساله در سوادکوه شنبه ۲۵خرداد یک توله خرس ۲ساله در منطقه دراسله سوادکوه استان مازندران؛ هنگامی که همراه مادر خود در حرکت بود از یک تپه به پایین سقوط کرده و از مادرش فاصله گرفت. اهالی روستا به طرز بی رحمانه ای با ضربات متعدد سنگ و چوب توله خرس را زخمی کردند. هرچند کوهنوردان عابر به محیط بان ها اطلاع دادند و آن ها به کمک توله خرس شتافتند

خبرها

بیشتر

خبرهای دیگر